'Geen trucjes leren, maar je vormen als mens'

7 november 2016

'Geen trucjes leren, maar je vormen als mens'

Door webredactie

Dylan Vianen (21) miste iets in zijn studie filosofie en richtte daarom samen met anderen De Bildung Academie op. Op 14 november is hij co-spreker tijdens de Socrateslezing van filosoof Joep Dohmen over het belang van Bildung in het onderwijs. “We willen geen trucjes aanleren, maar echt aan persoonsvorming werken.”

Door Julia Doets

Twee jaar geleden kwam een groepje van 10 docenten en studenten bij elkaar op de VU en later in een kraakpand op de Spuistraat. Ze misten iets in het hoger onderwijs, al konden ze nog niet precies benoemen wat ze misten. Vianen: “We zeiden tegen elkaar: 'We kunnen doorgaan en doen alsof er niks aan de hand is, gaan bezetten of het zelf gaan doen. Niet met het vingertje wijzen of er alleen over praten, maar zelf de handen uit de mouwen steken.” Ze besloten voor het laatste te gaan en richtten De Bildung Academie op.

Waarom deugt het gewone onderwijs niet?
Ik miste lessen in expressie, empathie en ethiek. Expressie, dus het vermogen om je adequaat te kunnen uiten in taal en performance en je te kunnen weren tegen expressief geweld is zo belangrijk. Kijk bijvoorbeeld naar de presidentsverkiezingen in de Verenigde Staten en hoe groot de rol is die het daarin speelt. Het is in mijn ogen echt een ondergeschoven kind op Nederlandse universiteiten. Je moet wel wat presentaties geven, maar alleen voor je eigen groepje en vaak gaat het alleen om de inhoud en is de vorm niet of nauwelijks van belang.

Ook miste ik lessen in ethiek. Ik studeer filosofie en je zou zeggen, als er één studie is waar je veel met ethiek te maken krijgt, is het filosofie. Dat klopt, maar het blijft bij theorie. Machtig interessant, ik vind het fantastisch om me vast te bijten in Kant. Maar bij De Bildung Academie ontwikkel je je eigen ethiek (ethisch raamwerk),we maken het dus praktisch. Bijvoorbeeld: hoe verhoud je je tot de vluchtelingenstroom waar we mee te maken hebben?
Ook empathie is in mijn ogen zo belangrijk, maar op universiteiten wordt er geen aandacht aan besteed. In onze lessen gaan we in op het vermogen om je in de gevoelens, gedachten en standpunten van een ander te kunnen verplaatsen, maar ook dat er grenzen aan je empathie zijn. En alles gaat bij De Bildung Academie om het eigen maken. We willen geen trucjes aanleren, maar echt aan persoonsvorming werken.

Een docent van De Bildung Academie vertelde dat zij de cultuur die er heerst erg bijzonder vindt. Ze omschreef het als hecht, open, enthousiast en experimenteel. ‘Je voelt de drive om te leren’, zei ze.
Je kunt allemaal mooie lessen en lesvormen bedenken, maar als de sfeer er niet naar is, slaan ze allemaal dood. Juist die cultuur is heel belangrijk. Studenten moeten intrinsiek gemotiveerd zijn, echt zin hebben om aan Bildung te beginnen.

Kader Bildungadademie

Wat onderscheidt De Bildung Academie?
Onze lessen zijn radicaal anders, maar toch ook weer niet zo dat ze helemaal vervreemd raken van het hoger onderwijs zoals we dat kennen. We vinden het bijvoorbeeld belangrijk om dingen van meerdere kanten te belichten en om gericht tegenspraak te organiseren op heersende uitgangspunten.Essentieel bij Bildung, het maakt zelfontplooiing op het scherpst van de snede mogelijk. Stel: je hebt op maandag Maurice de Hond als gastmeester. Hij komt vertellen over de grote kwaliteit van iPadscholen. Vrijdag komt Hans Schnitzler, cultuurfilosoof en criticus, en gaat in op de gevaren van deze scholen voor de samenleving.

Hoe maak je Bildung meetbaar?
Ja, máák je dat meetbaar? Wij doen dat niet, we werken niet met schalen van 1 tot 10. Het is niet zo dat we heel erg tegen cijfers zijn, maar is wel verdomd moeilijk om zelfontplooiing, maatschappelijke verantwoordelijkheid en andere dingen die bij Bildung passen te meten op een schaal van 1 tot 10. Wel moeten studenten 85 procent aanwezig zijn en bepaalde opdrachten maken. En we hebben met behulp van allerlei toetsingsexperts de 360 graden methodiek eigen gemaakt. Je krijgt feedback van je medestudent, je docent, eventueel publiek en van jezelf. Je moet dus ook leren feedback geven, krijgen en valideren. Daarvoor heb je allerlei gesprekstechnieken nodig en goed kunnen luisteren. Als je dat inbed in een cultuur van intrinsieke motivatie, dan, zo blijkt in ieder geval bij ons, heb je geen cijfers nodig om mensen te motiveren. En daar gaat het om.

Als je de Bildung Academie hebt afgerond, ben je dan klaar met je persoonsvorming?
Ik hoop het niet! Bildung laat zich niet begrenzen tot een half jaar. Het enige wat wij kunnen doen is een aanzet geven voor het Bildungsproces van de student. Het onderwijs leent zich ervoor om te beginnen bij jezelf, zelfontplooiing, ook jezelf in relatie tot de ander. De modules later in het programma hebben andere accenten, daar gaat het veel meer over de maatschappij, het maatschappelijk verantwoordelijkheidsbesef. Het laatste domein gaat over de tijd waarin we leven. De accenten verschuiven gedurende het halfjaar dus steeds meer naar buiten. We besteden aandacht aan het meenemen van wat je hier, in de toch relatief veilige omgeving van De Bildung Academie, hebt geleerd. Hoe ga je dat dat koesteren waarborgen en meenemen? Dus nee, het is allerminst klaar, maar hopelijk wel een serieuze aanzet.

14 november ben je co-spreker op de Socrateslezing van Joep Dohmen, over het belang van Moderne Bildung. Wat ga je vertellen?
Ik ga in op het zetten van de eerste stap. Hoe kun je Bildung nu echt dóen? Bildung is natuurlijk iets wat bij onderwijs hoort, maar zich niet laat reduceren tot onderwijs. Het voltrekt zich niet toevallig, het vereist een actieve houding.

Lees ook het interview met co-spreker tv-maker, blogger en dichter Tim Hofman.

Over de Socrateslezing

“Op scholen overheerst het efficiëncy-model: zoveel mogelijk jongeren moeten in zo kort mogelijke tijd met zo hoog mogelijke cijfers uitstromen. Maar waartoe voeden we jongeren dan op?” Joep Dohmen houdt In de Socrateslezing op maandag 14 november in Den Haag een hartstochtelijk pleidooi voor een tegencultuur van moderne Bildung in het onderwijs. Meld je nu aan op www.socrateslezing.nl
Studenten betalen maar 5 euro.