Filosoferen in de bajes slaat aan

12 augustus 2015

Filosoferen in de bajes slaat aan

Door webredactie

Nieuw voor gedetineerden: de cursus Filosofie en Humanisme. Het slaat aan, zo merkt cursusleider Bert van Dam. “Filosoferen over eenzaamheid of macht: dan komen de diepe gesprekken goed los.”

Door Mensje Melchior

In een zaaltje in de Penitentiaire Inrichting in Almere zit een groepje gedetineerden. Ze praten over Socrates, De Montaigne, Russell, Nietzsche – over angst, wat het betekent een goed mens te zijn, het lot of eenzaamheid. Geen alledaagse gesprekken in een gevangenis, zou je denken. Maar, zo zegt vrijwilliger Bert van Dam, die de cursus leidt: “Het zijn existentiële onderwerpen die heel dicht bij ieders levensvragen liggen. Dus ook bij die van gedetineerden.”

De cursus Filosofie en Humanisme – uit vijf lessen van een uur - is in Almere nu twee keer gegeven. Ook in gevangenissen in Zoetermeer en Arnhem lieten vrijwilligers van het Humanistisch Verbond gedetineerden kennis maken met filosofen uit de humanistische traditie. Tot nu toe volgden vijftig gedetineerden de cursus. Volgens Hans Scheper, het hoofd van de Humanistische Geestelijke Verzorging bij het Ministerie van Veiligheid en Justitie, is het doel van de cursus gedetineerden in aanraking te laten komen met andere denkwijzen, “iets bij te dragen aan de kunst om met elkaar een gesprek te voeren over dat wat mensen belangrijk vinden en het humanisme in de bajes meer bekendheid te geven”.

Bert van DamDiscussie versus dialoog

De kunst van een gesprek voeren, goed voor het voetlicht brengen, is voor de cursusleiders misschien nog wel het lastigst. Bert van Dam: “Ik gaf de cursus samen met vrijwilliger Ties Grijpstra. Elke les vertelden we eerst over de filosoof, we lazen een tekst en stelden we verdiepende vragen aan de groep: ‘Wat bedoelt Socrates met de vervolmaking van de ziel?’ Wat zou jij aan de filosofie van Socrates kunnen hebben?’ Dan komt het gesprek al snel op gang, maar vaak is het meer een discussie - waarbij de een iets zegt en de ander roept: ‘Nee joh, dat is helemaal niet zo!’ - dan een dialoog.”

Maar dat geeft niet: Van Dam heeft het idee dat zijn belangrijkste doel, laten zien dat je vaak ook op een andere manier naar dingen kunt kijken, bij de cursus, dialoog of niet, wél lukt.
“Dat merk ik aan de reacties en de gesprekken. We hadden het bijvoorbeeld over macht: als anderen macht over je hebben – iets wat in de bajes natuurlijk zo is – hoe ga je daar dan mee om? Een van de gedetineerden vertelde dat hij nogal eens gestraft wordt, als hij weer eens iets heeft gedaan dat niet mag volgens de gevangenisregels. Dan wordt zijn televisie weggehaald. ‘De laatste keer heb ik de tv zelf maar gegeven, ik stond ermee klaar. En het voelde anders, alsof ik vrijer was.’ Een mooi moment, dat tot diepe gesprekken leidde. Bijvoorbeeld over of het altijd zo is dat als je afstand neemt van iets wat je graag wilt, anderen minder macht over je hebben.”

Eenzaamheid

Eenzaamheid was onderwerp dat aanslaat. De groep behandelde het naar aanleiding van een tekst van Michel de Montaigne, waarin de filosoof stelt: “We moeten nog een achterkamertje reserveren dat helemaal van ons is en helemaal vrij, waarin we onze ware vrijheid, en vooral onze afzondering en eenzaamheid huisvesten”. Bert van Dam: “Met zo’n onderwerp komen de gesprekken goed los. Wat is eenzaamheid? Kun je je ook eenzaam voelen als je omringd bent door anderen? Ook hierbij merkte ik dat de gedetineerden het bijzonder vonden om te zien hoe iedereen weer anders over zo’n thema denkt.”

De bedoeling is dat de cursus straks elk kwartaal in alle gevangenissen en TBS-klinieken aangeboden wordt.

Volgende week vertelt gedetineerde Patrick over hoe de cursus in Almere hem een nieuw inzicht gaf: “Ik ga nu echte gesprekken aan met anderen en dat heeft me hier houvast gegeven.”
 

Foto: Flickr, G.S Matthews, Creative Commons