Een middagje bingo is niet altijd genoeg

30 mei 2017

Een middagje bingo is niet altijd genoeg

Door Laura Hendrick

De activiteitenplanning in zorginstellingen is momenteel te aanbodgericht, merkt Marcelle Mulder. Naast haar werk als beleidsadviseur geestelijke zorg bij Patyna schreef zij samen met collega Trijntje Scheeres en welzijnswerker Janke Jeltsje van Dijk het boek Bezielde jaren, zingevingactiviteiten met ouderen, hun familie, vrienden en vrijwilligers. “Niemand vraagt aan de bewoners wat zij willen, waar zij goed in zijn.”

Hoe is het nu gesteld met de activiteiten in de ouderenzorg?

Geestelijk verzorgers bieden meestal herdenkingsbijeenkomsten en vieringen. Welzijnsmedewerkers, ook wel activiteitenbegeleiders genoemd, mikken vooral op ontspanning. Dit gaat vaak nogal topdown. Ze plannen een uitstapje naar de orchideeëntuin of een bingomiddag. Het probleem met deze aanbodgerichte activiteitenplanning is dat we iets laten liggen. Een activiteit zou ook zin moeten geven en moeten inspelen op de kwaliteiten van de mensen zelf. Ontspanning tijdens bingo is prima, maar het is belangrijk dat er ook activiteiten zijn die nadrukkelijker inspelen op de eigenheid en voorkeuren van de specifieke bewoner. Als aandacht voor hun eigenheid wegvalt, wat blijft er dan over?

Hoe reageren ouderen nu op de topdown benadering?      

We merken dat ouderen minder belangstelling hebben voor grote activiteiten. Niet alleen omdat ze niet willen meedoen, maar vaak ook omdat ze niet durven. Ze schamen zich voor hun gebreken of hebben er zoveel last van dat ze niet in een grote groep kunnen zijn. Laatst kwam een groep 8 basisschoolleerlingen in het verpleeghuis lunchen en daar voelden veel ouderen zich ongemakkelijk bij. Het is belangrijk om vanuit de mensen te denken en niet voor hen.

Hoe organiseer je iets vanuit de bewoner van een zorginstelling?

Door te vragen aan een bewoner: ‘Wat spreekt u aan? Wat wilt u doen? Wat voor werk deed u bijvoorbeeld vroeger?’ Of: ‘Goh u citeert altijd van die prachtige gedichten, wilt u daar iets mee doen?’ Een complimentje over iemands kleding kan leiden tot persoonlijke verhalen van werk als coupeuse. Als je dan vraagt naar tips voor het inzetten van een rits, erken je hen in hun expertise en kunnen ze zich waardevol voelen.

Marcelle MulderWaarom is het van belang samen zingevingsactiviteiten op te zetten?

Wij merken dus dat de ouderen geen zin meer hebben in grote activiteiten. Welzijnsmedewerkers vragen zich af: ‘Hoe nu verder? We verzinnen toch leuke dingen?’ Geestelijk verzorgers kunnen het voortouw nemen in het gezamenlijk regisseren met welzijnsmedewerkers. Samen weet je namelijk gewoon meer over de mensen. De geestelijk verzorgers weten veel op levensinhoudelijk gebied, de welzijnsmedewerkers kennen de mensen vaak ook persoonlijk, de verzorgenden hebben vaak contact met de familie. Op deze manier maak je samen een netwerk, gericht op de persoon achter de zorgvrager.

Zo hebben we laatst in een van onze huizen samen met familie een gedichtenmiddag georganiseerd. Dit werkt twee kanten op: de bewoners voelen zich gerespecteerd en de familieleden zien hun geliefde weer opbloeien. Een bewoner met dementie droeg bijvoorbeeld samen met haar echtgenoot haar favoriete gedichten voor.

Hoe kan deze aanpak de mantelzorger helpen?

Mantelzorgers zijn zolang iemand thuis woont voortdurend praktisch in de weer om alles te regelen en te organiseren. Als de naaste eenmaal verhuisd is naar een zorginstelling, moeten ze de zorg uit handen geven en kunnen ze weer vooral zoon of dochter zijn.

Is dit lastig voor sommige mantelzorgers?

Ik merk vaak dat het een opluchting is als niet meer alles op hun schouders rust. Ze kunnen bijvoorbeeld eindelijk weer iets creatiefs ondernemen met hun vader met dementie. Mensen kunnen zich ook schuldig voelen, met name partners, als hun geliefde boos of verdrietig wordt en dingen zegt als: ‘Je hebt mij eruit gezet! Hoe kan je mij hier nu achterlaten?’ Het kost tijd en tranen voor beiden om te hier aan te wennen, en juist dan komen de zingevingsactiviteiten van pas.

Hoe kunnen zorgprofessionals hierop inspelen?

Zorgprofessionals kunnen ouderen, hun familie en vrienden steunen en stimuleren om van betekenis te blijven voor elkaar. Dankzij hen kan bijvoorbeeld een meneer met dementie samen met zijn dochter elke week piano spelen voor de mensen van zijn verdieping. Deze activiteit versterkt hem in zijn waardigheid, hij is nu iemand. En voor de anderen is het ook waardevol, zij zingen graag mee. Een andere mevrouw sprak bij een familielunch een gebed uit. Dit raakte haar dochter enorm, omdat zij dacht dat zij dat gezien haar dementie allang niet meer kon.

Ervaar je wel eens weerstand van medewerkers?

Ja. Vanuit hun topdown planning kunnen medewerkers bijvoorbeeld in de war raken als familie of vrienden mee willen doen bij activiteiten: ‘Maar het is bingo of we zouden gaan wandelen!’ Ze zijn er niet aan gewend dat mensen met hun familie of vrienden samen iets willen doen. Het is belangrijk dat de bewoners voelen dat hun naasten erbij horen en dat hun vaardigheden ertoe doen, want hierdoor voelen ze zich van waarde.

Nieuwsgierig geworden?

Kom dan naar de zorgconferentie ‘Wat als oma wil rocken?’. Daar verzorgt Marcelle Mulder de workshop ‘Bezielde jaren, samen zingevingactiviteiten opzetten’.

Pleidooi voor een Gouden pact

Goede ouderenzorg staat onder druk. Daarom lanceren Humanistisch Verbond, de Universiteit voor HumanistiekHumanitas en een aantal humanistisch geestelijk begeleiders een Pleidooi voor een Gouden Pact. Hoe wil jij ouder worden? Laat het een nieuw kabinet weten. Kom in actie.

Sommige momenten in het leven zijn moeilijk. Sommige situaties zijn moeilijk. Het helpt dan om je hart te luchten en een goed gesprek te voeren met iemand die luistert en helpt om je gedachten en gevoelens op een rijtje te zetten. In de loop der jaren heeft humanistische geestelijke verzorging een plaats gekregen in ziekenhuizen en zorginstellingen

Beeld: Hollandse Hoogte. Bejaarde tuinders van de volkstuinverening Tuinderslust in Rotterdam doen mee met een avondje bingo.