Wij gaan niet met pensioen, de strijd gaat door!

Het Humanistisch Verbond bestaat 65 jaar. In 1946 riep de eerste voorzitter Jaap van Praag op voor 'de kleine strijd' - gelijke rechten met godsdienstigen - en de 'grote strijd' - tegen nihilisme. Rein Zunderdorp ziet  'de grote strijd' met vertrouwen tegemoet. Hij weet zich gesteund door de breinwetenschap. 'Empathie, compassie, liefde, we kunnen het dankzij onze spiegelneuronen, daar is geen God voor nodig!'

Wij gaan niet met pensioen! Het humanisme heeft een veel langer leven dan een mens, we zijn dus nog maar net begonnen. De 'kleine strijd' zoals Van Praag die noemde, lijkt gestreden. 
De meerderheid van de bevolking is inmiddels buitenkerkelijk. Er is zelfs een vergaande verzoening met religies. Hoe minder het daar over macht gaat, en hoe meer over de humane kanten van het geloof, hoe groter de overeenkomsten met het humanisme.

Hardnekkig residu

Er is één hardnekkig residu overgebleven; dat is het deel van de christelijke politiek dat tracht de eigen dogma's via wetgeving op de buitenkerkelijke meerderheid op te leggen. Het bestrijden van de restanten van orthodoxe religieuze onverdraagzaamheid is nog altijd een taak van het HV in het kader van 'de kleine strijd'. Overigens zullen we ook islamitische en andere religieuze onverdraagzaamheid bestrijden, waar die de kop opsteekt.

De grote strijd

'De grote strijd' is belangrijker en omvattender: een overtuigende levensbeschouwing als alternatief voor het nihilisme. Daarbij kunnen we gebruiken maken van de rede en de wetenschap. Een hoopgevende ontwikkeling in de wetenschappen is de spectaculaire groei van de breinwetenschappen. Hoera, wij zijn ons brein!  Ten onrechte wordt daaraan een kip-of-het-ei-discussie gekoppeld over de vraag of wij ons brein sturen of omgekeerd. Als wij ons brein zijn, dan is die vraag bij definitie onzinnig: sturen wij onszelf of sturen wij onszelf?

De vrije wil bestaat

De populaire, maar onjuiste, conclusie is dan al snel dat de vrije wil niet bestaat! Daarmee zou ook de eigen verantwoordelijkheid van de mens verdwijnen en zou 'de grote strijd' van Jaap van Praag alsnog verloren zijn. Wie echter de boeken waarnaar steeds verwezen wordt, leest ziet al snel dat het genuanceerder en vooral anders ligt. Het grote en lang onderschatte belang van het onbewuste wordt steeds duidelijker. Door Ap Dijsterhuis uitvoerig beschreven in 'Het slimme onbewuste, denken met gevoel'.

De conclusie is echter niet dat ons bewuste geen rol of betekenis heeft. We blijken juist nog veel meer brein te hebben dan we dachten: het is nog slim ook en we zijn het bovendien zelf!
(zie Dick Swaab, 'Wij zijn ons brein', auteur is ook lid van het burgerinitiatief Uit Vrije Wil!).
Wat een rijkdom en mogelijkheden.

Bovendien versterkt de breinwetenschap de humanistische visie in hoge mate. Allerlei grootse, meeslepende en bijna onbegrijpelijk mooie zaken zijn het gevolg van de werking van die miljarden neuronen. Neuronen die juist door hun enorme complexiteit ieder mens, alleen al statistisch, volstrekt uniek maken. In staat tot veel nare dingen maar ook tot heel veel goeds. Empathie, compassie, liefde, we kunnen het dankzij onze spiegelneuronen, daar is geen God voor nodig! Ik zie de voortgang van 'de grote strijd' dan ook met veel vertrouwen tegemoet!

Serie interviews

De komende weken zullen we elke week verschillende humanisten over de 'grote' en 'kleine' strijd van Van Praag aan het woord laten. Volgende week is dat de eindredacteur van OBA Live Rina Spigt.

Rein Zunderdorp is voorzitter van het Humanistisch Verbond 

HUMAN-radio

In dit eerste deel van de serie 'Laat je niet gek maken! Hoorcolleges over geestelijke weerbaarheid' treed Joachim Duyndam in de voetsporen van Jaap van Praag, de grondlegger van het humanisme in Nederland

Zijn we ons brein?

Volg het debat op human.nl. Op Human.nl reageerden meedenkers al eerder op de vraag: Stuurt het brein ons of sturen wij ons brein? Internationaal is er vanuit de biologie, psychologie en andere takken van wetenschap onderzoek gedaan naar de werking van ons brein. Met Dick Swaab, Hans Alma, Joachim Duyndam en Harry Kunnenman.