Visieloos terugkeerbeleid gaat niet helpen, wat wel?

Minister Leers (Immigratie en Asiel) stuurde afgelopen vrijdag even voor het reces de langverwachte brief ‘Terugkeer in het vreemdelingenbeleid’ naar de Tweede Kamer. Over humane alternatieven voor de vreemdelingenbewaring is hij opvallend vaag. Wel haalt Leers alles uit de kast om vreemdelingen zonder verblijfsvergunning te dwingen tot vertrek. Het Humanistisch Verbond mist visie en creativiteit en stuurde er vandaag een persbericht over. 

Leers geeft toe dat het aantal ‘onuitzetbaren’ ondanks alle inspanningen van de afgelopen jaren nog steeds hoog is: 48%. Zonder daar veel van te leren kiest hij het spoor van verhoging van druk en dwang. De lijn van repressie, marginalisering en criminalisering van onuitzetbare vreemdelingen wordt hiermee voortgezet. Vanuit de misvatting dat iedereen die hier niet mag blijven terug kàn. Van creativiteit en menselijk perspectief is helaas weinig sprake.
De ‘Terugkeerbrief’ berust op de misvatting dat iedereen die hier niet mag blijven terug kàn naar het land van herkomst. Wie niet zelfstandig werkt aan terugkeer, kan daartoe gedwongen worden. De overheid weet echter dat dat niet altijd mogelijk is. Gebrekkige bevolkingsregistratie en een niet meewerkende overheid of familieleden in het land van herkomst kunnen terugkeer onmogelijk maken. De minister wil die overheden nu dwingen mee te werken. Door ontwikkelingshulp en economische samenwerking te koppelen aan terugnemen van burgers. Gezien de ervaringen tot nu toe is het twijfelachtig of dat haalbaar, veilig en moreel wenselijk is.

Regie

Het besef dat mensen pas bewegen als ze zelf enige regie en perspectief hebben ontbreekt. De ervaring leert dat het repressieve beleid, met name langdurig en herhaald verblijf in vreemdelingendetentie, mensen zodanig beschadigt, dat dit hen juist verhindert om constructief na te denken over hun eigen toekomst.
Slechts een enkele keer toont Leers inzicht in wat er nodig is om mensen in beweging te krijgen. Zo denkt hij aan ondersteuning bij het opzetten van een eigen bedrijf in het land van herkomst. Dat geldt alleen voor uitgeprocedeerde asielzoekers. Eventuele alternatieven voor de fel bekritiseerde vreemdelingendetentie worden slechts minimaal aangestipt. Alternatieven wil Leers slechts beoordelen op hun effectiviteit wat uitzetbaarheid betreft, een verbetering van de mensenrechtensituatie speelt geen rol.  

Toekomstperspectief

Zou nog meer dwang in de vorm van een inreisverbod, strafbaarstelling en boetes het terugkeerpercentage aanzienlijk verhogen? Meer repressie leidt in elk geval tot verdergaande criminalisering en marginalisering van mensen die al geen kant meer op kunnen. Het probleem van de onuitzetbaarheid blijft levensgroot aanwezig. 

Wat moet er met deze onuitzetbaren gebeuren? Als nog meer dwang niet werkt, wat dan wel? Het Humanistisch Verbond vindt dat een effectief en humaan vreemdelingenbeleid mensen ruimte moet bieden voor eigen regie en toekomstperspectief. Dat vraagt om openheid voor bestaande alternatieve visies op creatiever en menselijker vreemdelingenbeleid. In het Nederlandse politieke klimaat wordt hier echter aanhoudend aan voorbijgegaan. Ook Leers schiet daarin te kort. Zijn brief is oude wijn in nieuwe zakken, en biedt noch voor de mensen die het betreft, noch voor de op dit punt zo verdeelde Nederlandse samenleving enig perspectief.

Meer lezen over humanisme en vreemdelingenbewaring?

Kijk in ons webdossier menswaardige vreemdelingenbewaring.