Onuitzetbaren klem zetten werkt niet

IIlegalen die terug moeten naar het land van herkomst, kunnen ook terug. Als we ze maar hard aanpakken. Deze aanname is het fundament van het beleid van minister Leers. De vaste Kamercommissie voor Immigratie en Asiel bespreekt vandaag de Terugkeerbrief van de minister.

Het opvoeren van de druk terug te gaan helpt alleen als illegalen hun situatie  kunnen beïnvloeden, vindt het Humanistisch Verbond. En dat is vaak niet het geval. “Daarom is kennis essentieel voor het voeren van een vruchtbaar debat over terugkeer”, schrijft directeur van het Humanistisch Verbond Ineke de Vries in een brief van 6 oktober aan de commissieleden van Vaste Kamercommissie voor Immigratie en Asiel. Daarin wijst De Vries de minister op de consequenties van de maatregelen die hij voorstelt. Voor Leers is de “prikkel om zelfstandig terug te keren” de sleutel tot een succesvol uitzetbeleid. Kortom: hoe strenger en dwingender de overheid is, des te meer mensen we kunnen uitzetten. In deze gedachte passen ook de plannen van Leers om illegaliteit strafbaar te stellen.

Schuld ligt niet bij onuitzetbaren

In 48 procent van de gevallen lukt het niet illegalen uit te zetten. Wanneer dat niet lukt wordt dat geweten aan een gebrek aan medewerking van de illegaal. Dat is echter de vraag, want ook andere zaken spelen een rol, waaronder:

• Politieke onwil, corruptie, bureaucratische traagheid en een falende bevolkingsadministratie in het land van herkomst, waardoor de identiteit van mensen niet vast te stellen is. Ook als in het diplomatieke verkeer geen formele weigering afgegeven wordt om betrokkene als staatsburger te erkennen, ontstaat er een langdurige patstelling die uitzetting verhindert.
• Daarnaast wordt van de vreemdeling zelf verwacht dat hij documenten die zijn identiteit ondersteunen, met behulp van familie of bekenden in het land van herkomst opvraagt. Maar betrokkenen in het land van herkomst werken daaraan niet altijd mee of krijgen het lokaal niet voor elkaar de documenten te krijgen.
• De onwil van de vreemdeling om documenten te overleggen, vanwege doorslaggevende redenen;
• Slecht functioneren van de Dienst Terugkeer & Vertrek.

De twee laatste factoren worden door Leers erkend, de eerste twee niet. Omdat deze onvoldoende erkend worden, spelen zij ook onvoldoende mee bij de buitenschuld-regeling.

Effectiviteit en morele verantwoordelijkheid

Met onuitzetbaarheid zijn twee vraagstukken verbonden: de effectiviteit van het terugkeerbeleid en de (morele) verantwoordelijkheid van Nederland voor het leven van deze onuitzetbaren. Onuitzetbaarheid ondergraaft de effectiviteit van het huidige terugkeerbeleid. Dat is immers bijna volledig gericht op het onder druk zetten van de vreemdeling om te vertrekken. Opvoeren van de druk helpt alleen in die gevallen waarin de betrokkene de situatie zelf kan beïnvloeden. Hoewel ook in die gevallen begeleiding bij het maken van een terugkeerplan effectiever zal zijn dan detentie en straf.

Desastreuze effecten van dit beleid

Wat gaat er gebeuren met onuitzetbaren, als het beleid op deze manier aangescherpt wordt? Het meest waarschijnlijke scenario is dat zij, na een aantal keren zonder verblijfspapieren aangetroffen te zijn, een strafblad en een ongewenstverklaring krijgen. De mogelijkheid ooit nog een legale status te bereiken wordt voor hen nihil.

In de Terugkeerbrief wordt gesteld dat het beleid vooral gericht zal worden op illegale vreemdelingen die overlast veroorzaken, crimineel zijn, de openbare orde of de nationale veiligheid in gevaar brengen. Onuitzetbaren zullen door dit beleid tot deze groep gaan behoren, onafhankelijk van hun gedrag in het illegale bestaan. Zij zullen nog meer dan nu langdurig en herhaaldelijk gedetineerd worden, met verdere marginalisering en criminalisering als gevolg. Wie lang als onuitzetbare leeft loopt trauma’s op. Langdurige onuitzetbaarheid kweekt kwetsbare mensen.

Uiteindelijk zal dit leiden tot meer overlast voor de Nederlandse samenleving. En het aantal onuitzetbare illegalen in Nederland verblijvende vreemdelingen neemt alleen maar toe. Er is dringend behoefte aan constructief en humaan beleid voor onuitzetbaren. In het belang van de betrokkenen èn de Nederlandse samenleving. Want ieder mens moet de mogelijkheid hebben de regie over zijn eigen leven te voeren, of de mogelijkheid krijgen de regie te hernemen. Denk daarbij aan intensieve begeleiding bij het maken van nieuwe plannen, het onderzoeken van de mogelijkheden door te migreren, of het mogelijk maken van internationale arbeidsmobiliteit in samenwerking met internationaal opererende Nederlandse bedrijven.

Alternatieven voor vreemdelingendetentie

In Nederland wordt vreemdelingendetentie nog steeds te vaak, te lang en onder een onnodig strafrechtelijk regime toegepast. Dat is de conclusie van de Amnesty-notitie 'Vreemdelingendetentie in Nederland: het moet en kan anders', die vandaag verschijnt. Ook Justitia et Pax publiceert vandaag het rapport ‘Effect door respect. Alternatieven voor vreemdelingenbewaring. ‘

Amnesty Nederland wijst in de notitie op positieve ervaringen die in onder meer Australië, het Verenigd Koninkrijk en Zweden zijn opgedaan met alternatieven voor detentie. Justitia et Pax geeft ook voorbeelden uit Canada. Het Humanistisch Verbond onderschrijft de aanbevelingen uit beide rapporten om haast te maken met het ontwikkelen van lichtere en humanere alternatieven. Omdat dat winst biedt voor de effectiviteit en menselijkheid van het vreemdelingenbeleid.

Links in dit artikel

• De brief van Minister Leers waarin hij zijn plannen ontvouwd.
  
• Notitie van Amnesty International: 'Vreemdelingendetentie in Nederland: het moet en kan anders'
• ‘Effect door respect. Alternatieven voor vreemdelingenbewaring van Justitia et Pax.

Meer kijken. lezen en luisteren

Lees ons dossier over menswaardig vreemdelingenbeleid, met name als het gaat over onuitzetbaren. Lees ook de brochure over Onuitzetbaren die onder meer naar verantwoordelijke Tweede Kamerleden is gestuurd in 2010.