Bezet niet alleen, hervorm ook!

De Occupy-beweging laat zien dat het ongenoegen over de financiële markten breed leeft. De beweging is sympathiek ontvangen door de Nederlandse media, er is breed gevoelde steun onder allerlei lagen van de bevolking en zij heeft zich internationaal verspreid. Maar als we echt iets willen veranderen, moeten we met concrete hervormingen bedenken die breed gedragen worden.

Financiële deregulering - de oorzaak van de crisis - was een politieke keuze en kan dus democratisch ongedaan gemaakt worden. Natuurlijk zijn we allemaal boos over het amorele gegraai van banken en bankiers. De strekking  van Rutger Claassens Socrateslezing van twee jaar geleden dat we van een morele vrijstelling naar een morele vergunning voor bankiers en financiële producten moeten, wordt inmiddels breed gedeeld. En nee, natuurlijk willen we niet dat al het publieke geld gestoken wordt in een falend financieel systeem waardoor er over een paar jaar nog harder bezuinigd moet worden en China (nu al) eisen mag stellen over hoe we in Europa de publieke sector inrichten in ruil voor het opkopen van Europese schuldpapieren.

Wat te doen?

Maar wat te doen? De onmacht van Europese politici, de onzekerheid van economen en het gebrek aan programma van de Occupy-beweging duidt op hetzelfde: we weten het niet. Weinig sprekers tijdens de Occupy-demonstratie in Amsterdam hadden concrete hervormingsvoorstellen voor het financiële systeem. Laten we allemaal ons geld zetten bij een eerlijke bank. Prima idee. Maar met alleen consumentenactie en morele verontwaardiging komen we er niet. Het financieel systeem is te complex, te groot, te machtig om alleen met morele verontwaardiging en individuele consumentenactie te hervormen. Als een beweging als Occupy echt impact wil hebben, dan moeten we ons realiseren dat de neoliberale deregulering een politieke keuze is geweest die we dus ook met politieke keuzes weer ongedaan kunnen maken.

We hebben de boosheid en het morele besef van een brede maatschappelijke beweging nodig om ons te realiseren dat we het financiële bestel anders willen en kunnen inrichten. Het splitsen van consumenten- en investeringsbanken. Hedge funds, investeringsbanken en de handel in collateralized debt onder toezicht plaatsen. Een nieuwe Postbank oprichten. Minder leverage toestaan (met geleend geld nog meer geld lenen). Minder risico’s toestaan. De bonusstructuur aanpakken. Een verbod op reclame voor leningen. Een belasting op financiële transacties. Mogelijk moeten we de positie van centrale banken heroverwegen. En we moeten ons afvragen of we nu op ondemocratische wijze een Europese politieke unie door onze strot geduwd willen krijgen om de muntunie te redden (dat heeft namelijk nogal wat consequenties voor de nationale democratische zeggenschap en het is maar de vraag of het de problemen oplost).

Hervormingsagenda

Er zijn genoeg goede voorstellen om het huidige financiële systeem grondig te hervormen. Nee, we weten niet wat goed werkt. Ook experts tasten in het duister. Maar we weten wel wat de financiële deregulering van de afgelopen 20 jaar ons heeft gebracht en dat is niet fraai. Maatschappelijke organisaties, kritische economen en politieke partijen zouden een alliantie aan moeten gaan met de Occupy-groepen en samen tot een breed gedragen programma voor het hervormen van de financiële sector komen. Met verontwaardiging en bezetten alleen komen we er niet, het is tijd voor een hervormingsagenda.

Naomi Woltring, Jong HV