Instituut voor mensenrechten moet slagvaardig zijn

Nederland krijgt hoogstwaarschijnlijk een Nationaal Instituut voor de Rechten van de Mens.  'Een orgaan ter bescherming van de fundamentele rechten van de mens is van bijzonder groot belang', schrijft Vincent Böhre van het Platform Bescherming Burgerrechten in een brief aan de Vaste Kamercommissies voor Binnenlandse Zaken en Veiligheid en Justitie. 'Maar het moet wel over krachtige middelen beschikken.'

Een wetsvoorstel voor de oprichting van het instituut wordt volgende week besproken in de Tweede Kamer. 'Wij achten het van buitengewoon groot belang dat er ook in Nederland een onafhankelijk instituut komt ter bescherming van de fundamentele rechten van de mens', schrijft Vincent Böhre namens het Platform. Het Platform is verheugd dat er een concreet voorstel bij het parlement is ingediend om uitvoering te geven aan de VN Paris Principles (1993). Daarmee verbond Nederland zich aan de oproep om in alle VN-lidstaten een nationaal instituut voor de rechten van de mens op te richten.

Krachtige middelen

Maar een slagvaardig instituut dient over krachtige middelen te beschikken om mensenrechtenschendingen aan te kunnen pakken. Het Humanistisch Verbond is het daarmee eens en heeft de brief ondertekend. De voorzitter van het Platform heeft nog meer kanttekeningen. 'Voor een slagvaardig instituut is het onvoldoende wanneer het slechts een adviserende en informatieve rol zal worden toebedeeld. Het instituut moet over krachtige middelen  beschikken om, zodra sprake is van een mensenrechtenschending, daadwerkelijk te kunnen ingrijpen.
 'Daarmee beogen wij niet dat het instituut, conform het College bescherming persoonsgegevens, handhavend zou kunnen optreden middels het opleggen van boetes', staat in de brief.

Procesbevoegdheid

Het platform pleit er voor dat het instituut procesbevoegdheid krijgt. Dat was in het oorspronkelijke concept-wetsvoorstel ook zo. Hiermee werd uitvoering gegeven aan een belangrijke functie van het instituut: het bewaken en zonodig in rechte laten handhaven van de mensenrechten in eigen land. Deze procesbevoegdheid is vervolgens uit financiële overwegingen uit het wetsvoorstel weggeschreven. De angst dat het toekennen van deze bevoegdheid tot een veelheid aan kostbare rechtszaken zou gaan leiden is echter onterecht. Doorgaans gaat van een dergelijke bevoegdheid immers vooral een preventieve werking uit. Dit blijkt bijvoorbeeld uit het feit dat de Commissie Gelijke Behandeling deze bevoegdheid tot op heden niet heeft hoeven toepassen.

Machteloze burgers

Het Platform Bescherming Burgerrechten constateert tevens dat Nederlandse burgers in toenemende mate machteloos staan wanneer hun fundamentele rechten worden geschonden. In het bijzonder constateert zij dat de rechtsbescherming bij collectieve inbreuken op de mensenrechten steeds meer afhankelijk wordt van de procesbereidheid (en mogelijkheden daartoe) van individuele burgers. Dit aangezien stichtingen en verenigingen die middels het collectieve actierecht dergelijke inbreuken aan de rechter trachten voor te leggen, steeds vaker niet-ontvankelijk worden verklaard.

Nederlandse burgers worden in 2011 geconfronteerd met het feit dat zij over veel kennis, tijd en geld dienen te beschikken om eerst uitputtend alle juridische wegen binnen ons land te doorlopen alvorens zij hun zaak kunnen voorleggen aan het Europese Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg. Als enigen in de Europese Unie zijn Nederlandse rechters immers niet bevoegd om de naleving van grondrechten in Nederlandse wetten aan onze nationale Grondwet te toetsen.  

Meer informatie

Het Humanistisch Verbond is de oprichter geweest van het Platform Berscherming Burgerrechten. Het Platform wordt sinds december 2010 tevens gefaciliteerd door de bijbehorende Stichting Bescherming Burgerrechten.

Meer kijken, lezen en luisteren

Lees ons dossier over mensenrechten