Levenskunst is hard werken 

Wie ben ik? Wie wil ik zijn?  En wat wil ik nog doen? In het 'Atelier van de humanistische levenskunst' zoeken mensen antwoorden op de grote vragen. Op de Alliantiedag 'Humanisme en Levenskunst' van 24 maart geven Ibeline Polak en Kim Dusch een workshop om mensen kennis te laten maken met het Atelier.

De trainers zijn enthousiast over de inzichten die ontstonden bij de deelnemers in de eerste pilot. Dusch: 'Wat ik heel mooi vond was dat mensen zo snel met elkaar verbonden waren als ze over belangrijke zaken gaan praten. En het was goed te zien dat mensen echt geraakt werden en bij zichzelf te rade gingen. 'Oh, ga ik zo met tijd om?' Of 'Hé, vind ik dat echt belangrijk of juist niet?'

De koppeling naar je leven

In de training staan humanistische waarden als motivatie, autonomie, verbondenheid en authenticiteit centraal. Telkens wordt er een koppeling gemaakt naar het persoonlijke leven en arbeidsleven: wat betekent levenskunst voor je werk-ik en voor je thuis-ik? Polak en Dusch zorgen voor de onderwijskundige onderbouwing. Ze werken voor Stichting Humanistisch Vormingsonderwijs (HVO).

Opzet van het atelier

Bij de opzet was ook Joep Dohmen betrokken. Dohmen heeft als hoogleraar wijsgerige ethiek aan de UvH het theoretisch kader voor het Atelier geschreven.'Hij pleit al jaren voor het vak levenskunst op scholen en propageert een moraal waarin zelfontplooiing hand in hand gaat met sociale verantwoordelijkheid. De deelnemers aan de pilot waren voornamelijk HVO-docenten. Het Atelier is bedoeld voor zowel opvoeders als (HVO)-docenten.

Kim Dusch: 'We hebben gekeken naar de theoretische onderbouwing van Joep en bedacht hoe we dat moesten vertalen naar de praktijk. Daar kwam een aantal thema's naar voren; zoals zelfzorg en zelfkennis, omgaan met tijd en voorbeeldfiguren.'

Vragen die binnen komen

Levenskunst is bikkelen en hard werken dus. Het gaat om diepgaande reflectie op je eigen leven.  Daarin worden vragen gesteld die binnen komen. Ook voor Kim Dusch. 'Tijdens een sessie hadden we een interviewvorm gekozen over omgaan met tijd, waarbij Joep vragen aan de zaal stelde. Toen vroeg hij aan mij. 
'En Kim, wat wil jij eigenlijk nog doen voordat je doodgaat?' Ik was overvallen door de vraag en antwoordde dat ik graag een gezin zou willen. Waarop Joep zei: 'Maar Kim, wat ongeëmancipeerd van jou.'

'Het voorbeeld laat zien hoe moedig de deelnemers moeten zijn om zich in de training bloot te geven en dat allemaal maar zo te vertellen', vindt Dusch. Gemakkelijk is het niet altijd om authentiek te zijn. Dusch. 'De maatschappij oefent voortdurend druk op je uit. Dat geldt voor kinderen en pubers aan wie we lesgeven, maar ook voor mensen die in een groep een training volgen: er is altijd een groep waar je je in bevindt.'

Een lichamelijke ervaring

Aangesproken worden op de dingen die je echt belangrijk vindt, kan bijna een lichamelijk ding zijn, je voelt waar de dingen je raken, vult Ibeline Polak aan.
'Daarom is het zo belangrijk zelf te ervaren hoe dat is, als je zelf een levenskunsttraining geeft. We geven veel trainingen, maar het komt echt aan als je op je werkelijke fundamenten wordt aangesproken, als je moet kiezen wat je écht wil. Ook dan merk je zelf dat je misschien iets niet durft te zeggen, omdat de groep zo dwingend is. Daarom ook vond ik het verhaal van een vrouw die vertelde dat haar hond zo belangrijk was in haar leven zo mooi en ontroerend.'

Omgaan met tijd

De training heeft een accent op met zelfkennis en omgaan met tijd. De trainers hebben daarover ook één en ander over zichzelf geleerd. Dusch: 'Ik heb  carnaval gevierd en toen ik de rij voor het toilet stond, checkte ik mijn werkmail om te zien of er berichten over het werk zouden zijn. Dat confronteert me wel met mezelf. Moet ik dat wel doen? Wil ik dat wel? Wat zegt dat over mij?' 

Ibeline Polak: Wat ik leuk en inspirerend vond was om de theorie aan je eigen situatie te koppelen. Als je het hebt over omgaan met tijd, bedacht ik me dat te weinig tijd en te veel activiteiten voor mijn ouders helemaal geen onderwerp was. Zo zie je dus dat het omgaan met tijd in de tijd veranderd is.

Ook Polak wordt wel aan het denken gezet over haar leven en opvattingen als ze terugkijkt in de tijd. Het bestuderen van je eigen levensloopverhaal (dagboek) is ook een onderdeel van de training. 
Ik ben jong moeder geworden en later gaan studeren. In mijn tijd als moeder studeerde mijn omgeving wel. Letterlijk zat ik op de bank te breien en zag mijn vrienden langslopen, niet omdat ik thuis moest zijn, maar omdat ik thuis wilde zijn. Ik voelde me vaak een duffe doos. Terwijl ik er gekozen had mijn kinderen zelf op te voeden. Ik wist heel goed waarom ik er zat!!  Maar toch...'  

Voorbeeldfiguren

In de cursus komt ook de rol van voorbeeldfiguren terug. Die zijn belangrijk voor levenskunst omdat ze waarden belichamen en op die manier laten zien: zo kan het ook. Ze vormen een inspiratiebron.
Polak: 'Mijn moeder. Ze leerde me het belang van gelijkheid en om niet te discrimineren. Ze was heel vooruitstrevend, bijvoorbeeld als het gaat om seksuele opvoeding. Aan de andere kant dronk ze, rookte ze en schold wel eens. Eigenlijk gaf ze ook slechte voorbeelden. Maar ik heb daar toch veel van geleerd. Namelijk, wat het inhoudt mens te zijn, met goed en slechte kanten. En het grappige is dat ik daardoor ook zelf ben gaan nadenken over wat goed voor mij me was. Maar ook Kim vind ik een voorbeeld. Omdat ze jonger is en op een andere manier nadenkt en werkt. Daar leer ik veel van. Vaak zijn voorbeeldfiguren heel dichtbij.' 

Kim: Ik werk ook voor Zingeving en Professie het praktijkcentrum van de UvH. Directeur Tonja van der Ende is een voorbeeld. Zij geeft mensen verantwoordelijkheid. Ook mij laat ze vrij om dingen om mijn eigen manier te doen. Daar leer ik veel van. Ik probeer dat ook zelf toe te passen, terwijl dit in niet helemaal in mijn karakter zit..

Meer informatie

Kijk op www.hvo.nl. U kunt zich nog aanmelden voor de Alliantiedag en een workshop van Kim en Ibeline volgen. 

Meer kijken, lezen en luisteren

Kijk ons dossier