Van Dolron roept Sarte op het matje

De filosofie van Jean Paul Sartre zou de mens zijn vrijheid terug moeten geven. Maar deze vrijheid is eerder een loden last geworden. In de éénakter 'Sartre zegt sorry' roept Laura van Dolron de Franse existentialist ter verantwoording.  De ander, de hel? Ik zie best aardige mensen hier.

Van Dolron (geboren in 1976) is een stand-up philosopher. Ze denkt na en praat over het leven op het podium. In haar voorstellingen gaat het altijd over de tijdsgeest van nu, waarin idealisme het steeds vaker lijkt te verliezen van nihilisme en cynisme. Deze avond in Frascati doet ze dat niet alleen. Ze heeft een de uit het graf herrezen Sartre als tegenspeler (acteur Steve Aernouts). Grappig en fel valt Van Dolron de arme Sartre aan. Want moreel relativisme, gebrek aan idealisme en hyperindividualisme: het is allemaal zijn schuld. En, hij mag pas wat terug zeggen als hij oprecht is.

De hel is de ander

Zo confronteert zij de stamelende filosoof met de gevolgen van zijn theorieën. De hel dat is de ander, stelde jij eens. Hoe kom je erbij? Ik zie hier allemaal best aardige mensen.
Sartre was blind voor het leven, voor liefde, schoonheid of geluk.
Van Dolron: 'Tja, omdat jij het zelf niet zag, concludeerde je maar dat het niet bestaat. Misschien had je eens een een keer naar buiten moeten gaan in plaats van in rokerige cafés te blijven zitten praten.'  Nee, door de filosofie van Sartre vinden we het contact met andere mensen maar een risico. En dus blijven we lekker veilig dicht bij onszelf, opgesloten in onszelf bijna, dat wil Van Dolron ons onder de neus wrijven. 

Daarnaast ironiseren we liever dan dat we ons bloot geven. Daarmee wordt alles wat van belang is en van betekenis relatief. Dat leven tussen aanhalingstekens is waar Van Dolron grote moeite mee heeft, maar het is ook iets waar ze zelf ook niet aan ontkomt. Onder gezellige fleece-dekentjes kijkt óók zijzelf op de bank naar tv-series over mensen die wel durven te leven of haasten ons door het verkeer om ons via bikram-yoga te onthaasten.  

Vermogen om lief te hebben

Van Dolron is niet dus zo positief over haar generatie. Onze ego's zijn enorm, gezwollen en staan ons in de weg echt contact met andere mensen te maken. Natuurlijk, we praten en analyseren, en analyseren deze neiging tot praten en analyseren weer tot in het oneindige. Maar komen we daardoor dichterbij elkaar of onszelf? Dat is de grote vraag die Van Dolron stelt. Het onvermogen om écht lief te hebben, komt naar sterk voren in het beeld van Dolron en haar vriend die bij elkaar blijven zolang ze met elkaar het idee in stand houden dat de échte romantische relatie echt iets voor anderen is. Ook hier weer het leven tussen aanhalingstekens. Na negen jaar heeft Van Dolron er genoeg van en vraagt hem ten huwelijk, maar wordt afgewezen. Biografisch? We weten het niet precies als kijkers.

En niet alleen in het persoonlijke leven speelt deze problematiek. Ook in de politiek en de media heerst het spel van het leven tussen aanhalingstekens en de ironie. Journalisten die zeggen dat de journalistiek niet deugt, politici die zeggen dat de politiek verdorven is. Hoe geloofwaardig is dat? Wat is echt, wat is spel of is het puur marketing en persoonlijke branding? 

Aan het einde van de voorstelling krijgt Sartre het woord. Hij heeft het allemaal niet zo gemeend. 
Hij was in de greep van de allesverterende liefde voor de schrijfster Simone de Beauvoir, maar durfde haar ook niet volledig lief te hebben. Tot slot benoemt hij haarscherp in ongeveer dertig punten een aantal dilemma's van deze tijd als het gaat om authenticiteit. Daardoor loop je als bezoeker de zaal met vragen als: durf ik ook wel te zijn wie ik ben? Wie en wat  bepaalt mijn gedrag? Heb ik wel genoeg aandacht voor anderen mensen? Zeg ik wel wat ik vind? Wat is belangrijk? Hoe wil ik dat de wereld na ons eruit ziet? Kortom: humanistische levenskunst! 

Meer naar elkaar toe stappen

Na afloop vertelt Van Dolron over de aanleiding het stuk te maken. 'Toen ik de voorstelling Liefdesverdriet maakte, zat ikzelf in een moeilijke tijd. Ik had al langer een haat/liefde verhouding met Sartre. Daarom val ik hem eerst hard aan en laat hem daarna toch iets goed maken door hem uitgebreid sorry te laten zeggen. Dan wordt hij toch meer sympathiek.
Maar uit Liefdesverdriet komt wel het idee dat mensen misschien in relaties wat meer naar elkaar moeten stappen in plaats van uit elkaar. De maakbaarheid van het eigen geluk dat geïndividualiseerd is, komt voort uit het idee van Sartre over verantwoordelijkheid en vrijheid. Ons falen is ook onze eigen schuld, denken we vaak.'

'De mens centraal' ligt  voor de hand

Van Dolron kent het humanisme zoals het Humanistisch Verbond dat uitdraagt niet goed. 'Misschien komt het omdat het idee dat de mens centraal staat zo voor de hand ligt dat mensen zich niet meer afvragen wat dat betekent. Ik neig meer tot het boeddhisme. Het boeddhisme leidt mij wat meer af van mijn gedachten en mijn ego. Ach, gaat humanistische levenskunst ook over sociale verantwoordelijkheid. Nou, dat idee spreekt me ook wel aan. '

Voorstelling zien?

De voorstelling is nog te zien tot 28 mei in Frascati en ook nog in Den haag is te zien van 17 t/m 21 mei in het NT Gebouw. Zie voor meer informatie de site van het Nationaal Toneel.

Meer kijken, lezen en luisteren?

Zie verder ons webdossier. Het werk Sartre heeft uiteraard ook een plaats gekregen in de Humanistische Canon.