Zoeken

Koppel duurzaamheid aan kwaliteit van leven

Bevorder duurzaam leven en duurzaam ondernemen door mensen aan te spreken op hun creatieve, innovatieve vermogens. Maar gebruik daarbij wel inspirerende vormen die vertrouwen en kracht uitstralen. Dat was de belangrijkste conclusie van de KHV-conferentie van kerken, humanisten en vakbonden op 4 oktober in Doorn.

Om het jaar komen bestuurders van kerken, humanisten en vakbonden samen om elkaar te inspireren over een onderwerp dat leeft. Dit jaar organiseerde de Raad van Kerken de conferentie, met als titel: Duurzaamheid, en nu wij! Dit keer vond de conferentie plaats in het groene conferentiecentrum Hydepark. Het Humanistisch Verbond deed de belofte duurzaamheid als belangrijk thema op de agenda te zetten. En daarbij zal de relatie tussen duurzaamheid, zingeving en kwaliteit van leven gelegd blijven worden. De kerken en vakbonden herkenden zich sterk in dit idee. De leden van de deelnemende organisaties vormen een grote en krachtige groep, die zowel afzonderlijk als samen veel kunnen betekenen.

Ondernemerszin

Twee jaar geleden was duurzaamheid al een belangrijk thema tijdens de KHV-conferentie. In 2011 blijkt de urgentie niet minder. Er is vooruitgang geboekt en de zorgelijke wind van toen is vermengd met ondernemerszin. Ook nu de regering het heil elders zoekt, houden kerken, vakbonden en humanisten duurzaamheid op de agenda.

Drie varianten

Maar wat verstaan we onder ‘duurzame ontwikkeling'? Professor Hans Opschoor onderscheidt als inleider in het onderwerp drie varianten.

De meest klassieke versie richt zich op toekomstige generaties. Duurzaamheid betekent dan dat we grenzen stellen aan ons gedrag voor onze kinderen en kleinkinderen.
De tweede variant is recenter en heeft een onzekerheidsmodel als grondslag. We weten dat onze omgeving gaat veranderen, met name het klimaat. Maar we kennen de concrete consequenties niet. Deze onzekerheid vraagt veerkracht, flexibiliteit, creativiteit en innovatie. In plaats van grenzen stellen, moeten we experimenteren en ons leervermogen optimaliseren.
Een derde manier van duurzaamheid gaat uit van ‘beschaving’. Duurzaam wijst dan naar een karakterontwikkeling, het is het microniveau van persoonlijke ontwikkeling en kleinschalige inzet.

Wicked problem

Hoe dan ook, onze huidige manier van leven zal onvermijdelijk veranderen. We staan voor een ‘wicked problem’: een gemeen probleem. Er bestaat grote onzekerheid. We weten veel over klimaatveranderingen, maar niet alles. Op dit gebrek aan kennis wordt handig ingespeeld door belanghebbenden die de status quo graag handhaven. We hebben bovendien last van onze natuurlijke 'bijziendheid': mentaal tijd en afstand overbruggen is niet de grootste kwaliteit van de menselijke soort. En dan is er nog probleem-concurrentie: duurzaamheidswaarden zijn beduidend ‘zachter’ dan concurrerende, vaak economische machten en waarden. En tenslotte: we weten we niet goed of we actoren of structuren ter verantwoording moeten roepen.

Top-down en bottum-up

Maar dat maakt ons niet machteloos. De beste strategie bestaat uit een combinatie van twee benaderingen:

Top – down waarmee regels worden gesteld, prikkels gegeven en kaders gecreëerd. Deze richting vooronderstelt een krachtige overheid die in een globaliserende economie niet vanzelfsprekend is: de overheid heeft steeds minder macht en controle.
Bottom-up. Fflexibiliteit en veerkracht van burgers en praticulieren die naar creatieve en concrete oplossingen in de dagelijkse praktijk zoekt. Deze strategie is experimenteel, soepel en innovatief, de samenleving leert organisch via 'trial and error'.

Drs. Marjan Minnesma van de organisatie Urgenda voegt aan het 'wicked problem' van Opschoor twee obstakels toe: een dedain voor wetenschappelijke kennis en onvermogen om kleine, goed werkende projecten op te tillen naar structureel niveau. Duurzame initiatieven blijven kleinschalig, opschaling naar mainstream lukt nauwelijks. Voor mainstream duurzaamheid moet je een magische grens over. Dat hoeft geen meerderheid te zijn, maar een groep die groot genoeg is om een brede trend te genereren en van een uitzondering iets 'normaals' maakt.

Niet per se morele motieven

We zullen hoe langer hoe meer gaan ervaren dat ook niet-morele motieven een rol spelen, puur economisch inzicht bijvoorbeeld, maar ook het verlangen naar zekerheid. Duurzame en kleinschalige energievoorzieningen - zoals collectief ingekochte zonnepanelen - bieden meer garantie voor de toekomst. Kernwoord is daarbij: decentraliteit.

Drs. Marjan Minnesma vertelt over haar ervaringen bij de verkoop van zonnepanelen, een van de duurzame projecten van Urgenda. Zonder subsidie en zonder steun van de banken. Nederland loopt immers achter op het gebied van duurzame energie. Niet alleen de overheid, ook banken zijn - ondanks groene reclameboodschappen - niet bereid echt in duurzaamheid te investeren. Minnesma wil vooral laten zien dat duurzaam ondernemen kan. Maar het vraagt lef, doorzettingsvermogen en nieuwe partners.

En wij?

En wat kunnen wij als organisaties doen? Mensen raken, hen persoonlijk aanspreken op hun creatieve en innovatieve vermogens. Onze morele oproep vraagt om inspirerende vormen die vertrouwen en kracht in plaats van schuldgevoelens en weerstand opleveren.De FNV en CNV wijzen er op dat duurzaamheid uiteraard ook een verdelingsvraagstuk is. De klassieke sociale idealen komen op dit gebied duidelijk terug.

Extra informatie

De humanisten werden vertegenwoordigd door Humanitas, HV, Humanistische Alliantie en Jong HV. Henk Manschot - emeritus hoogleraar Universiteit voor Humanistiek en directeur instituut Kosmopolis - was als humanistisch deskundige uitgenodigd en zat de werkgroep 'planet' voor.

Meer kijken, lezen en luisteren

Het Humanistisch Verbond heeft Duurzaamheid en kwaliteit van leven als een van de drie thema's gekozen voor de komende vijf jaar. We leggen dit op de Ledendag 2011 aan onze leden voor ter goedkeuring. De Van Praagprijs 2011 werd uitgereikt aan Pieter Winsimius voor zijn bijdrage aan duurzaamheid en kwaliteit van leven. Lees verder