versterk de eigenwaarde van illegale vluchtelingen

De omstandigheden van illegale vreemdelingen in detentie in Nederland baren Tofik Dibi grote zorgen. Dibi is lid in de Tweede Kamer voor GroenLinks en woordvoerder voor migratie- en asielbeleid. Hij is opgegroeid met culturele verschillen. 'Daarom vind ik het ook zo erg als mensen puur op basis van afkomst worden uitgesloten.'

Dibi vond het daarom niet meer dan logisch om mee te doen aan de manifestatie De Nacht van de Vervanging, een protest tegen de strafbaarstelling van illegaliteit. Verschillende maatschappelijke organisaties, politieke partijen, mensenrechtenorganisaties, kerken en vakbonden organiseerden deze avond. Bekende Nederlanders gingen in gesprek met illegale vreemdelingen.  

Confronterend, maar nuttig

Dat was nuttig, maar ook confronterend, vertelt Dibi. 'Ik sprak met een jongen uit Irak met een uitstekende opleiding. Het is confronterend om te zien dat mensen zoals jij en ik, mensen met zoveel talenten, in moeilijke omstandigheden verkeren.
Het laat ook zien dat de omstandigheden in de wereld snel kunnen veranderen. Dat zie je nu ook in Tunesië. Iedereen kan ineens vluchteling worden.'

En je kunt niet zien of iemand vluchteling is. Dat bleek toen Hella, de vrouw van schrijver en theatermaker Freek de Jonge, Dibi aansprak met de woorden: 'Wat is uw verhaal, hoe bent u hier terecht gekomen?' Hilarisch, noemt Dibi het voorval.
Minder hilarisch dan het onderwerp: de strafbaarstelling van illegaliteit, een idee dat onder druk van de Partij voor de Vrijheid onderdeel van het kabinetsbeleid lijkt te worden.

Alternatieven

Dibi denkt dat de maatregel daar niet aan bijdraagt. 'Integendeel, want mensen die al in de marge leven komen daar alleen maar dieper in terecht. Het is veel beter te zoeken naar alternatieven. Het blijkt dat mensen veel beter meewerken aan uitzetting als ze hun gevoel van eigenwaarde versterkt zien. Als je geen respect krijgt, ben je minder bereid om mee te werken. Bovendien zijn er voldoende mogelijkheden die we nu al gebruiken. De strafbaarstelling is dus helemaal niet nodig en daanaast niet goed uitvoerbaar.'  

Onuitzetbaren

Bovendien is er een groep van ongeveer 50.000 uitgeprocedeerde illegalen die niet uitgezet kunnen worden, bijvoorbeeld omdat het land van herkomst ze niet terugneemt of omdat hun identiteit niet vast te stellen is. Dat zijn de onuitzetbaren. Het Humanistisch Verbond bond zet zich met name in voor deze wat minder aaibare groep. Dibi vindt dat een goede zaak.'Ik vind dat je deze groep niet moet laten verpieteren. Nu zitten ze in een cel en worden herhaaldelijk gedetineerd. Het leven wordt in detentie uit iemand geslagen. 
Ik vind het belangrijk dat mensen ook als ze uitgeprocedeerd zijn een zinvolle dagbesteding hebben, dat ze onderwijs kunnen krijgen of kunnen werken. Het is goed te onderzoeken welke settings er zijn om mensen die niet terug kunnen goed op te vangen. De minister heeft dat in het laatste debat ook beloofd. Hij zou kijken hoe andere landen om ons heen dat doen.' 

Hard maar rechtvaardig

'Overigens wil ik wel helder zijn', voegt Dibi er snel aan toe. 'Ik ben voor een hard, maar rechtvaardig uitzetbeleid. Mensen die hier ongewenst verklaard zijn, moeten ook echt weg. De rotte appels moet we echt uit de mand halen, anders kunnen we nooit voldoende draagvlak krijgen voor maatregelen ten behoeve van mensen die onze hulp zo hard nodig hebben.'

Op dat punt is er geen verschil van mening met, laten we zeggen, Hero Brinkman van de PVV.
Wel op andere punten. Dit werd weer eens duidelijk in een Kamerdebat over de oprichting van een nieuw mensenrechteninstituut in Nederland. Dibi eiste dat Brinkman zou zeggen dat mensen gelijkwaardig zijn, ook al hebben ze geen gelijke rechten. 
Dibi: 'Waarom ik dat deed? 'Ik vind dat belangrijk, omdat als wij het niet zeggen we ook niet kunnen verwachten dat anderen dit zeggen.' Uiteindelijk zei Brinkman ook dat mensen gelijkwaardig zijn.

Barmhartigheid en gelijkwaardigheid

Het geloof speelt voor Dibi in zijn werk niet een hele grote rol. Als moslim vindt hij waarden als barmhartigheid en gelijkwaardigheid wel belangrijk. 'Maar ik zie die waarden helemaal niet als exclusief islamitisch. Barmhartigheid is eerder iets dat ik op mijn katholieke lagere school heb geleerd.' Het voornemen het Kabinet de migratie aan niet-westerse allochtonen met 50 procent terug te dringen, druist vooral in tegen het idee van gelijkwaardigheid.

'Mensen worden op basis van hun afkomst uitgesloten. Dat vind ik heel erg. Daarnaast moet het Kabinet eerlijk zijn over de haalbaarheid van hun streven de instroom van niet-westerse migranten te halveren. Dat heeft veel minder effect dan bij de presentatie van het regeerakkoord is voorgespiegeld, blijkt namelijk uit ambtelijke formatiestukken. Het gaat niet om een halvering van de instroom - zoals Geert Wilders schetste - maar slechts 5 tot maximaal 15 procent.

Als dit klopt, komt dat in de buurt van kiezersbedrog, vindt Dibi. 'Daarom heb ik daar ook Kamervragen gesteld.' Uit onderzoek van het demografisch instituut NIDI blijkt dat de migratie de komende jaren niet zal halveren.

Het Humanistisch Verbond en onuitzetbaren

Soms wordt de menselijke waardigheid van mensen zonder verblijfsvergunning met voeten getreden. Bijvoorbeeld als ze onuitzetbaar zijn, en desondanks herhaaldelijk gedetineerd worden.
Het Humanistisch Verbond maakt zich sterk voor een menswaardig vreemdelingenbeleid en verzet zich tegen deze schendingen van de menselijke waardigheid. Het Humanistisch Verbond wil zich inzetten om de kwaliteit van het debat te verhogen. We moeten meer zicht krijgen op de vragen die aan de orde zijn. Niet de juridische vragen, maar de vraag naar de menselijke maat: zijn we die kwijt? En hoe zou een menswaardig vreemdelingenbeleid er dan uit moeten zien?  Lees meer in ons webdossier