In de Humanistische Canon: Michel de Montaigne

Hij wordt wel de eerste moderne filosoof genoemd vanwege zijn originele visie op de vorming van een vitale persoonlijkheid. In Essays (1580) legt deze vermaarde renaissancehumanist de grondslag voor een moderne visie op mens-zijn. Montaigne was sceptisch over de redelijkheid van de mens. Toch geloofde hij in de mogelijkheid om het menselijk leven te verbeteren.

We mogen ons niet verliezen in hoogdravende leefregels noch in intellectuele abstracties. Het gaat erom onze grenzen en eindigheid te aanvaarden. Dan kunnen wij het best leven in het hier en nu. Dat is een van de lessen die we kunnen trekken uit Essays van Montaigne, schrijft Joep Dohmen in zijn bijdrage aan de Humanistische Canon.

De geschrifen zijn een proeve om zichzelf te verhelderen. Deze proef is geen filosofisch traktaat maar eerder een gesprek met de lezer, op het grensvlak van literatuur en filosofie. Volgens de Canadese filosoof Charles Taylor staat Montaigne model voor een belangrijke ontwikkelingslijn van ons moderne zelf: de tendens om tot jezelf in te keren met als doel te ontdekken wie je eigenlijk bent.

Met het werk legt hij een grondslag aan een heel moderne visie op wat het betekent subject te zijn. De mens heeft geen  universele menselijke aard, maar verandert voortdurend. Door zelfreflectie ontdekken we wie we zijn en ook wat we nog kunnen ontwikkelen. 'Leven is mijn ambacht en mijn kunst', schreef Montaigne dan ook. 

Praktische wijsheid

Doel van de zelfinkeer is meer praktische wijsheid, met het oog op een vitale levensvorm. We moeten op zoek gaan naar onze altijd tijdelijke, eigen vorm en daarmee vrede vinden. Montaignes opvatting van het goede leven houdt in dat we de juiste gewoontes ontwikkelen en leren leven in overeenstemming met onze steeds veranderende natuur.  

Lees verder het werk in de Humanistische Canon geschreven door levenskunstfilosoof Joep Dohmen.