Humanisme met oog voor de menselijke natuur

Het Humanistisch Verbond bestaat 65 jaar. In 1946 riep Jaap van Praag op voor 'de kleine strijd' - gelijke rechten met godsdienstigen - en de 'grote strijd' - tegen nihilisme. Het humanisme in 2011 moet een open oog houden voor de menselijke natuur en 'groen nihilisme' bestrijden, dat vindt Nico Stuij, directeur van Stichting HVO.

'Alles hopen, niets verwachten', was de lijfspreuk van Jaap van Praag. Hij zal bij de oprichting van het Humanistisch Verbond in 1946 niet verwacht hebben dat in 2011 de onkerkelijken niet alleen volledig gelijkberechtigd zouden zijn, maar ook de meerderheid van het Nederlandse volk zouden uitmaken.
Daarnaast zou hij gehoopt hebben dat al die ongodsdienstigen het humanisme als hun levensbeschouwing in hun hart zouden hebben gesloten. Die hoop is echter een illusie gebleken.

Holisme

Bekend is dat een kwart van de Nederlanders affiniteit heeft met humanisme. Slechts een enkeling wil zich echter humanist noemen, mogelijk bang om voor wereldvreemde idealist te worden uitgemaakt. Van Praag zal niet verwacht hebben dat ietsisme en nietsisme voor de gemiddelde Nederlander bekender in de oren klinken dan humanisme. Dat boeddhisme en esoterie voor velen aantrekkelijker zijn. De kleine strijd voor gelijkberechtiging mag gestreden zijn, de strijd om de harten van ongodsdienstigen gaat gewoon door.

Eigentijds humanisme moet de eigentijdse mens dan wel met hoofd, hart en handen kunnen aanspreken en niet alleen met het hoofd. Holistisch dus. Het Humanistisch Verbond is daar gelukkig hard mee bezig.

Nihilisme

In 1946 stelde Van Praag dat het merendeel der onkerkelijken in een geestelijk nihilisme leefde.
Dat kan in 2011 niet gezegd worden. Humanisme, boeddhisme, cultureel christendom, nieuwe spirituele stromingen hebben dat vacuüm behoorlijk opgevuld. Humanisme krijgt nu zelf het verwijt van nationalistisch nihilisme. De populistische stroming in Nederland verwijt het naoorlogse humanisme zijn kosmopolitisme met zijn verwaarlozing van de Nederlandse identiteit en de gewone Nederlander.

Humanisme anno 2011 zal zich kritisch moeten blijven opstellen ten opzichte van alle verschijningsvormen van nihilisme, ook die waarvan het humanisme zelf beticht wordt.
En zal, niet te vergeten, ook het groene nihilisme moeten bestrijden. Het humanisme zal een open oog moeten blijven houden voor de menselijke natuur, zonder zijn idealisme eraan op te offeren.
Dan kan humanisme een krachtig tegengif tegen wreedheid, slaafsheid en natuurvernietiging blijven.

Nico Stuij,directeur Stichting HVO,Humanistisch centrum voor onderwijs en opvoeding

Serie interviews

In de serie interviews over het 65-jaar Humanistisch Verbond jaar kwamen eerder Rina Spigt en Rein Zunderdorp aan het woord.

HUMAN radio

In dit eerste deel van de serie 'Laat je niet gek maken! Hoorcolleges over geestelijke weerbaarheid' treed Joachim Duyndam in de voetsporen van Jaap van Praag, de grondlegger van het humanisme in Nederland.