breed debat over wetsvoorstel 'uit vrije wil'

Op 18 mei hield de vaste kamercommissie voor Veiligheid en Justitie een rondetafelgesprek over het burgerinitiatief 'Voltooid Leven' van 'Uit Vrije Wil.' Deze initiatiefgroep zet zich in voor het opheffen van de strafbaarheid van stervenshulpverlening aan ouderen. Directeur van het Humanistisch Verbond Ineke de Vries lichtte onze steun aan het initiatief toe en ging in debat.

De Vries begint om twee uur in de middag met een toelichting op de standpunten van het Humanistisch Verbond. Gedreven vertelt ze daarin waarom het Burgerinitiatief tot een nieuwe wet belangrijk is. 'Humanisten houden van een goed leven en een goede dood. We hechten aan zelfbeschikking. Of het leven nog zinvol is, is een persoonlijke afweging. In eerste én laatste instantie beslissen mensen dat zelf. De doodswens van ouderen die hun leven als voltooid zien moeten we serieus nemen en respecteren.' 

Wat is 'Voltooid Leven'?

Bij voltooid leven gaat het om oude mensen die zichzelf overleven. Medische en technologische mogelijkheden hebben onze levensduur verlengd. Dat ervaren veel mensen als heel positief, maar voor sommigen duurt het leven te lang. Deze groep mensen moet legaal stervenshulp kunnen krijgen, mits zorgvuldigheid wordt betracht. 'Uit Vrije Wil' heeft een aantal criteria opgesteld. Zo moet de beslissing vrijwillig zijn, de oudere moet wilsbekwaam zijn, de vraag naar stervenshulp is consistent en het verzoek moet weloverwogen,authentiek en onomkeerbaar is. Als leefttijdsgrens stelt 'Uit Vrije Wil' 70 jaar voor.

Multidisciplinaire teams

Het gesprek in de kamer vindt plaats in zes blokken. Medici, ethici,juridici, organisaties, publicisten en ervaringsdeskundigen komen aan het woord en debatteren. De Vries onderschrijft de mening van de ethici en medici dat er meer onderzoek moet komen naar wat voltooid leven is en welke problemen daarmee samenhangen. 'Maar dat moet er niet toe leiden dat mensen die nu lijden aan het leven niet de hulp krijgen die ze verdienen. Dat kan het beste in multidisciplinaire teams.' 

'Het is geen puur medisch maar een existentieel probleem. Het gaat om geestelijk lijden. Daarom zullen naast artsen ook stervensbegeleiders, filosofen en geestelijk verzorgers betrokken moeten worden bij de hulpverlening. Zo'n multidisciplinair team kan artsen ondersteunen.'

Objectief debat

In mei 2010 werd het burgerinitiatief met ruim 116.000 steunbetuigingen aan de Tweede Kamer aangeboden. In februari mochten zij hun voorstel aan de Tweede Kamer presenteren. Nu dan een vervolgdebat. De VVD heeft de steun aan het burgerinitiatief ingewisseld voor de steun van de christelijke SGP aan het minderheidskabinet, aldus geruchten. Ook coalitiepartner CDA is geen voorstander.  Een politieke meerderheid voor het voorstel is er dus wellicht niet.

'Uit Vrije Wil' liet vorige week aan de pers weten boos te zijn over de samenstelling van de deskundigen, omdat vooral  tegenstanders van het burgerinitiatief, in het bijzonder uit christelijke hoek, aan het woord komen.

Knuffelkarpers lossen alles op

Deze voorspelling komt niet helemaal uit. Er worden veel kritische vragen gesteld aan ethici, medici en woordvoerders van de organisaties over het gebrek aan aandacht voor ouderen. Ligt daar het probleem niet? Verschillende keren wordt verwezen naar de Humanitashuizen voor ouderen in Rotterdam. Daar wordt eenzaamheid en gebrek aan zingeving met succes bestreden. Met name CDA en ChristenUnie vragen zich af of de oplossing voor dit probleem ligt in meer aandacht en zorg. Met andere woorden: zorg voor knuffelkarpers en mensen willen niet meer dood, zoals Jetta Kleinsma van de PvdA het verwoordt. Maar met meer aandacht verdwijnt het probleem echt niet, denkt Kleinsma.   

Ineke de Vries is het met haar eens: 'Natuurlijk, eenzaamheid bestrijdt je met aandacht en zorg. En dat moeten we ook doen! Maar ook nadat we dat gedaan hebben, blijven er mensen over  
die hun leven simpelweg niet meer zinvol vinden. Het is een oneigenlijke argumentatie. Dus mijn advies: doe van alles om eenzaamheid te bestrijden. Maar erken dat 'Voltooid Leven' en gebrek aan aandacht en zorg voor ouderen hun eigen vragen en eigen antwoorden vragen.' .  

Betrokkenheid versus rechten

ChristenUnie-kamerlid mevr. Wiegman stelt aan Ineke de Vries de vraag of het wel goed is om van voltooid leven een discussie over rechten te maken. Moet het niet veel meer over betrokkenheid en aandacht gaan? 

De Vries: 'We spreken over zelfbeschikkingsrecht in termen van erkenning. Daarin kan iemand niet van zeggen 'daar ben ik het niet mee eens'. De vraag is: beslist iemand zelf in eerste en laatste instantie over zijn of haar leven. Er moet een ander concept komen waarbij de expertise van artsen en stervensbegeleiders samen gaan komen.'  

Onthechting van ouderen

Interessant is wat publicist Hans van Dam daar later op de middag over zegt. Hij noemt de onthechting van ouderen. Van Dam vindt daarom de leeftijdsgrens van 70 jaar die in het wetsvoorstel wordt genoemd logisch.  'Ouderen mensen kennen dat meer dan jongeren. En natuurlijke onthechting is iets dat gekoppeld is aan veroudering. Daarmee is 70 jaar een goede grens.'

Wegen nieuwe nadelen op tegen huidige nadelen

De analyse van Van Dam verheldert de discussie ook op een ander punt. 'De nadelen zijn vanmiddag besproken. En dat is goed. Maar wegen die op tegen de huidige nadelen. Dit initiatief kruipt op tegen het hellend vlak. Het gaat om het bespreekbaar maken naar een verlangen om te sterven. Daarbij moet de de uitkomst niet vaststaan. Dat moet open zijn. Drion zei het lang geleden al in een interview met het Humanistisch Verbond: 'Ben ik dan zo'n schoft, dat ik dit wil.'

Oud-minister en ontwerpster van de Euthansiewet Els Borst deelt de mening van Van Dam.
De 'onthechting' ontstaat als mensen ondanks goede zorg, een sociaal netwerk en veel aandacht van kinderen en kleinkinderen het leven niet meer zien zitten. Borst is dat soort gevallen veel vaker tegengekomen. Zij is zeer duidelijk over de te volgen route: de medische. Het zijn de artsen die aan zet zijn. Zij kunnen ook in de huidige wet mensen helpen met waardig sterven.Er is vaak een stapeling van kleine medische klachten en sprake van ondraaglijk en uitzichtloos lijden, waarbij geen medische (of andere) hulp meer mogelijk is. Daar is die wet op gemaakt.' 

Palliatieve zorg

Borst ziet grote weerstand bij artsen om deze groep te helpen waardig te sterven en dat moet veranderen, door betere voorlichting en bijscholing. Ze is dan ook blij dat de KNMG beweegt. Ook wijst zij, na een vraag van SGP'er Van der Staaij, op de noodzaak van goede palliatieve zorg. 'We staan nu op de vierde plaats in Europa, we zouden bij de top moeten horen.' 

Winst van het debat

Ineke de Vries is tevreden over het debat om verschillende redenen. 'Winst is dat het debat over zingeving bij ouderen en levensvragen en de aandacht daarvoor nu nog breder gevoerd is. Daarnaast vond ik het goed te horen de KNMG steeds meer inziet dat artsen bij Voltooid Leven met vragen te maken krijgen, waarin ze niet de enige zijn die aan zet zijn. Ze zullen moeten samenwerken met mensen geschoold zijn in existentiële vragen.' Lees verder

Het Humanistisch Verbond is samenwerkingspartner in Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen.

Meer lezen, kijken en luisteren

Lees ons dossier. Daarin worden onze standpunten toegelicht in een uitgebreid Postion paper. In de Volkskrant verscheen een mooi opiniestuk van Annegreet van Bergen. Ook zij is als ervaringsdeskundige gehoord.

Gepubliceerd: 18-05-2011