Hella Haasse en het humanisme

Op 29 september 2011 overleed de schrijfster Hella S. Haasse na een kort ziekbed. Zij werd drieënnegentig jaar. Haasse was een prachtige en unieke stem in de Nederlandse literatuur. Ze ontving in 1985 de J.P. van Praagprijs omdat zij 'een waardig representant is van een rijke humanistische traditie' in de Nederlandse letterkunde.

Piet Thoenes, de juryvoorzitter en voorzitter van de stichting dr. J.P. van Praagprijs, ging bij het uitspreken van het juryrapport in op de aanknopingspunten met het humanisme in het literaire werk van Haasse. In het tijdschrift de Humanist (nr. 7, 1985) vertelde Thoenes in een open brief waarom Hella Haasse winnares was van de prijs:

"Wat je bij mij laat is de opdracht om te blijven sleutelen. We kunnen niet veel verklaren. Misschien is er geen waarlijk te bereiken haven. Maar we blijven peddelen. Het relativisme dat daaruit spreekt is een goed humanistisch kernstuk. Waar we het gesprek eens over zouden moeten voorzetten, is de vraag wat de combinatie kan zijn van romantiek en humanisme. De romantiek zal de humanist aanspreken vanwege het beklemtonen van het individuele en onvervangbare, vanwege het vermogen de mens naar het midden van het wereldtoneel te schuiven. Vanwege warmte en directe betrokkenheid."

Iets verder schreef hij:
"Wat ik zo knap van je vind, is je vermogen om zowel mannen als vrouwen zo goed ten voeten uit te tekenen. Ze staan er in hun aandoenlijkheid, hun moed, hun angst. soms gul, soms zuinig. Begrijpend en vol onbegrip."

Helle Haasse liet niet alleen in haar werk zien een affiniteit met het humanisme te hebben. In 1953 ging zij aan de slag als Letterkundig medewerker van het blad 'Mens en Wereld', de voorloper van De Humanist. In 1958 nam ze zitting in een commissie binnen de humanistische Stichting Socrates. Daar onderzocht zij het mensbeeld in de moderne letterkunde.

Biografie

Hella S. Haasse werd in 1918 geboren in Batavia. Na een korte toneelcarrière begon ze tijdens de Tweede Wereldoorlog te schrijven. Oeroeg(1948), haar prozadebuut, was meteen haar grote doorbraak. In de jaren die volgden bouwde zij een indrukwekkend en monumentaal oeuvre op, dat bestaat uit historische romans (zoals Het woud der verwachting en De scharlaken stad), documentair-historische romans (zoals Mevrouw Bentinck en Heren van de thee), Indische romans (Oeroeg en Sleuteloog) en contemporaine romans (als De wegen der verbeelding en Fenrir).
De literaire kern van haar oeuvre beslaat meer dan twintig romans, een verhalenbundel, vijf autobiografische boeken en enkele essaybundels. Daarnaast schreef zij talloze toneelstukken en liedteksten. Haar werk wordt in negentien landen in vertaling uitgegeven.

Hella S. Haasse werd bekroond met de Constantijn Huygensprijs, de Annie Romeinprijs, de P.C. Hooftprijs, de Dirk Martensprijs en tweemaal de Publieksprijs. Voor ‘de artistieke en menselijke waarde van haar veelzijdige oeuvre’ ontving zij in 2004 uit handen van koningin Beatrix de prestigieuze Prijs der Nederlandse Letteren. Lees verder op de site van Querido