Sigmund Freud, De toekomst van een illusie (1927)

Godsdienst is een wensvervullingsfantasie die de menselijke hulpeloosheid dragelijk moet maken en tegemoet moet komen aan het verlangen naar een beschermende vader. De Weense psychoanalyticus Sigmund Freud (1856 - 1939) is gebrand op het ontmaskeren van illusies, waaronder religie.

Freud was gematigd optimistisch: de mensheid kan deze kinderlijke neurose overwinnen door wetenschap en intellect. Die moeten hem opvoeden tot realisme, door de menselijke eindigheid en hulpeloosheid te leren accepteren.

Een mooie foto op de website van de Humanistische Canon laat een uitgebreide verzameling godenbeeldjes zien: zijn 'schäbige Götter' ofwel sjofele goden. Toch was Freud gekant tegen iedere vorm van religie. Terwijl hij nietigheid en onmacht van de mens in de grote wereld erkent, noemt hij religie als remedie tegen dit gevoel, kinderlijk.

'Stellig zal de mens (wanneer men hem de religieuze illusie afpakt - red.) in een lastige situatie verkeren, hij zal zichzelf heel zijn hulpeloosheid, zijn onbeduidendheid in het wereldse raderwerk moeten bekennen'

‘Dat is een kinderlijk verlangen, dat een volwassen mens moet afleggen.’ Zijn wens was dan ook dat de mensheid deze collectieve kinderlijke neurose overwint. De mens moet het hebben van de wetenschap en met wat zij kan geven moeten wij genoegen nemen. De psychoanalyse is erop gericht mensen op te voeden tot realisme, tot het accepteren van de menselijke eindigheid, beperktheid en hulpeloosheid. De dingen zijn zoals ze zijn.

Lees verder in de Humanistische Canon.