Dwing niemand om door te leven

Op 18 mei hield de vaste commissie voor Veiligheid en Justitie een rondetafelgesprek over het burgerinitiatief 'Voltooid Leven' van 'Uit Vrije Wil.' Publicist Hans van Dam hield een hartstochtelijk pleidooi voor het recht op vrije beschikking over het eigen sterven. 'Ontkenning van dit recht, maakt elke verdere bespiegeling over het Burgerinitiatief zinloos.'   

Van Dam ging in zijn bijdrage aan het debat allereerst in op de begrippen voltooiing en onthechting.  'Dat is eigen aan het bereiken van een hoge leeftijd en in die zin natuurlijk. Hierin verschilt dit levensgevoel met onthechting die op jongere leeftijd kan ontstaan. Dan zijn die gevoelens het gevolg van verschrikkelijke ervaringen die iemand het perspectief ontnemen, het woord voltooiing is dan niet van toepassing, er is geen voltooiing maar een wijkende mogelijkheid om door te leven.'

Onthechting gebeurt vanzelf

Bij ouderen hoeven er dus geen nare ervaringen te zijn om onthecht te raken. 'Het gebeurt vanzelf, los van wat iemand meemaakt, soms tegen wil en dank. Onthechting is een onontkoombaar gevolg van veroudering: een afname van vitale betrokkenheid als onderdeel van achteruitgang van alle functies'  Mensen zouden nog wel veel aan hun leven willen ontlenen, maar ze kunnen het niet meer, meent Van Dam.

Overigens: niet iedereen verkiest in de ervaring van voltooiing en onthechting de dood boven het leven. Er zijn ook mensen die wel de ervaring hebben van aflopende zin en betekenis van hun leven, maar de keuze hun dood zelf ter hand te nemen niet maken. Ook dat verdient respect.

Leven als recht en geen plicht

Terug naar de mensen die aan hun ervaring wel de conclusie verbinden dat ze liever sterven en dat ter hand willen nemen. 'Aan die conclusie ligt dus een dwingende, mogelijk biologisch gestuurde ervaring van natuurlijke onthechting ten grondslag. Hun conclusie is dus geen keuze in de zin dat die net zo goed anders had kunnen uitvallen. Hun ervaring van voltooiing en onthechting in combinatie met hun persoonlijke biografie brengt hen tot een stervenswens, die daarmee volledig authentiek is.
En hierin verdienen ze daadwerkelijk respect.'

Van Dam: 'Dat is: de mogelijkheid om met voor hen humane middelen op hun moment hun sterven ter hand kunnen nemen. Dat kan door te stoppen met eten of drinken, of door zelf verzamelen van middelen, al of niet langs slinkse weg. Of door gebruik te maken van de legale beschikbaarheid van een dodelijk middel - wat maar bij iemand past.'

Ontken het vrije recht op sterven niet

Van Dam: 'Ontkenning van dit recht, maakt elke verdere bespiegeling over dit burgerinitiatief zinloos, omdat de uitkomst dan vooraf al vaststaat. En zodra die ontkenning wordt ontleend aan een Hogere Macht en dus een absolute waarde vertegenwoordigt, staat ook vast dat die uitkomst aan anderen kan worden opgelegd. Ontkenning van het vrije recht op sterven, bijvoorbeeld vanuit het geloof dat er een persoonlijke God is die over het sterven beschikt, heeft alleen betekenis voor wie dit geloof aanhangen.'

Van Dam: 'Deze opvatting kan binnen eigen kring de maat zijn, maar daarbuiten niet. Een ongelovige mist niets, in elk geval geen gezond verstand, en is met even veel recht ongelovig als een gelovige gelovig en heeft dus recht op persoonlijke keuzes. Iemand op grond van eigen opvattingen aan anderen de humane middelen om te sterven onthouden en daarmee dwingen tot doorleven in voor iemand onleefbaar geworden leven, is een heerschappij van de ene fatsoenlijke opvatting over de andere- een (mini)fundamentalisme dat op gespannen voet staat met democratie. Wie van keuzes van andersdenkenden niet wil weten, moet aan politiek niet beginnen.'

Conclusie

Van Dam ziet niet in wat tegen het Burgeriniatief kan zijn. 'Het burgerinitiatief wil de vrijheid tot het zelfgewilde sterven veilig stellen door aan mensen vanaf 70 jaar een dodelijk middel beschikbaar te stellen. Nu is dat nog verboden, tenzij de arts in zijn verantwoording een aantal gangbare ouderdomskwalen opsomt, die met elkaar veel narigheid geven. Het burgerinitiatief wil deze cosmetica niet, maar dit verlangen in zuivere vorm onder ogen zien en daar een passende regeling voor ontwerpen. In het licht van bovenstaande valt niet in te zien wat daartegen is, tenzij men wie dat wil criminaliseert of psychiatriseert, en voor geen van beide is ook maar enige grond.' 

Hans van Dam (1957) is docent en consulent hersenletsel, gespecialiseerd verpleegkundige (neurologie) en publicist. Vanaf 1987 schrijft hij voor diverse landelijke dag- en weekbladen en voor vakbladen opiniërende bijdragen, reportages en interviews.  Lees verder

Lees verder de volledige bijdrage van Hans van Dam en zijn opiniestuk in Trouw.

Meer lezen? 

• Theodor Holman schreef een column in het Parool
• In De Volkskrant verscheen een opiniestuk van Annegreet van Bergen.
• Hans van Dam interviewde Marten Toonder over zijn voltooide leven in Relevant, het tijdschrift van de NVVE. (nr. 1, januari 2003) .Het Besluit dat het genoeg is, is een heilig besluit
• Huib Drion (van de pil van Drion) was één van de eerste die het 'Voltooide Leven' op de maatschappelijke agenda zette. Lees zijn beroemde artikel uit 1991: Het zelfgewilde einde van oudere mensen in NRC.  

De NVVE organiseert het slotdebat van hun serie debatten 'Ongeneeslijk Oud' over Voltooid leven op 19 oktober, tien jaar na het artikel van Drion.  Het volgende debat is in Arnhem op 19 juni.

Meer lezen, kijken en luisteren

Lees ons dossier. Onze standpunten worden toegelicht in een uitgebreid Postion paper.  
 

Gepubliceerd:25-05-2011