Euthanasie bij wilsonbekwame dementerende vrouw

Wilsbekwaamheid is een eis in de euthanasiewet. Toch is voor het eerst euthanasie toegepast bij een demente patiënte die beperkt wilsbekwaam was, zo meldde de Volkskrant op 9 november. Hiermee lijkt een nieuwe weg ingeslagen en gloort er hoop voor mensen die niet willen aftakelen door dementie.

Het ging om een vrouw van 64 jaar die in een wilsverklaring had vastgelegd dat ze niet verder wilde leven als ze zwaar dement naar een verpleeghuis zou moeten. De verklaring had ze goed met haar huisarts en familie besproken.
Toen ging ze plotseling hard achteruit waardoor ze naar een verpleeghuis zou moeten. Ze was toen officieel niet meer wilsbekwaam en verward, boos en verdrietig. Daardoor kon ze haar motivatie voor euthanasie niet meer verwoorden. Wel kon ze in elk gesprek zeggen dat ze dood wilde en niet naar een verpleeghuis.Door deze en eerdere verklaringen samen meende de huisarts dat er voldoende grond was voor euthanasie.
In maart 2011 overleed zij.

Toetsing

Dit was het eerste geval in Nederland waarin euthanasie werd toegepast bij een niet meer wilsbekwame dementie patiënt. Daarom is de casus aan alle vijf regionale toetsingscommissies voorgelegd. Deze vonden dat de euthanasie zorgvuldig was toegepast. Dat is belangrijk nieuws en kan veel betekenen andere mensen die euthanasie bij dementie willen krijgen. Tot nu toe durfden artsen dit alleen te doen als een patiënt een wilsverklaring in volle helderheid mondeling kon bevestigen. Veel mensen geven in een wilsverklaring aan dat zij euthanasie of hulp bij zelfdoding willen bij dementie. Het dilemma van artsen is tot nu dat het moeilijk is te voldoen aan twee criteria uit de euthanasiewet: Bij vaststelling van de ziekte lijdt de patiënt nog niet ondraaglijk en uitzichtloos, als iemand dementeert neemt de wilsbekwaamheid snel af of verdwijnt.

Voorzichtige stijging hulp

Tot nu was stervenshulp door een arts beperkt tot het eerste stadium van dementie, als mensen nog wilsbekwaam zijn en lijden aan het vooruitzicht van aftakeling en ontluistering. Het aantal meldingen is gering, maar stijgt wel, in 2004 was er één melding bij de toetsingscommissie, in 2005 drie, in 2006 zes en afgelopen jaar gebeurde dat 21 keer. Omdat hulp beperkt was tot deze fase moesten mensen vrij snel na de vaststelling van de ziekte beslissen om te sterven en hulp daarbij vragen.

Een nieuwe weg

Nu is er dan dus een geval van een arts die het wel aandurfde en een reactie van de toetsingscommissies dat de arts zorgvuldig heeft gehandeld. Dit is een begin, maar er is een nieuwe weg mee ingeslagen die als deze doorzet een opluchting zal betekenen voor veel mensen die aftakeling door dementie vrezen. En voor hun omgeving die niet hals over kop afscheid hoeft te nemen van hun dierbare. Het aantal mensen met dementie zal naar schatting in de komende 25 jaar bijna verdubbelen, van 175.000 in 2005 naar 320.000 in 2030. Het vooruitzicht verstandelijke en fysieke vermogens te verliezen schrikt veel mensen af. Zij vrezen de ontluistering en afhankelijkheid van de omgeving. Steeds vaker zal om die reden aan artsen om hulp bij zelfdoding worden gevraagd.

Zonder hulp

Tot nu wordt die hulp zelden gegeven. In de documentaire ‘Voor ik het vergeet...’
van filmmaakster Nan Rosens, zien we een reconstructie van de laatste levensjaren van chemicus Paul van Eerde. Hij liet zijn omgeving in het beginstadium van Alzheimer weten de ziekte niet tot het einde toe te willen dragen. Van Eerde wilde zijn leven waardig beëindigen, maar zijn huisarts vond zijn doodswens niet invoelbaar en weigerde hulp. Daarop verzamelde van Eerde zelf in het buitenland de benodigde middelen en nam deze thuis in. De film laat de onzekerheid zien waarmee deze weg gepaard gaat.

Meer kijken, lezen en luisteren

Lees ons dossier. En bekijk ook de indringende film van VPRO's tegenlicht over het dilemma van een verpleeghuisarts over wilsbekwaamheid: Slotakkoord.

Zoeken