geef migranten een stem  

Hoe kunnen we in een moderne democratie migranten rechtvaardig behandelen? Hilde van 't Klooster ontleedt de problematiek van onder meer onuitzetbare illegalen aan de hand van het werk van politicologe Seyla Benhabib in een Online Hoorcollege uit de serie 'De dilemma's van de democratie'. 'Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in wat uitsluiting betekent voor mensen.'

Hilde van 't Klooster is lid van de onderzoeksgroep Burgerschap in een interculturele samenleving aan de Universiteit voor Humanistiek. Deze groep van onderzoekers legt in De dilemma's van de democratie ontwikkelingen in moderne democratieën in Europa bloot. Van 't Klooster is al een aantal jaar geïnteresseerd in vraagstukken over migratie, mensenrechten en democratie.

Complex en urgent probleem

'Ik studeerde aan de Universiteit voor Humanistiek en raakte geïnteresseerd in het werk van Seyla Benhabib en Hannah Arendt. Maar filosofie bestuderen zonder de praktijk en de mensen om wie het gaat te kennen vond ik onbevredigend. Ik ben toen stage gaan lopen en daarna gaan werken bij VluchtelingenWerk op het asielzoekerscentrum in Nijmegen. Sinds die tijd laat het me niet meer los. Ik zag daar dat veel grenzen van rechtvaardigheid overschreden worden. Onze omgang met vreemdelingen vind ik één van de meest urgente en complexe vraagstukken van Nederland.'

De juiste vragen stellen

Belangrijk daarbij is het stellen van de juiste vragen.Bijvoorbeeld bij de groep onuitzetbaren, mensen die het land uit moeten, maar dat om verschillende redenen niet kunnen. Bijvoorbeeld omdat het land van herkomst hen niet als burger erkent en weigert reisdocumenten af te geven. 

'Ik heb jullie (red. het Humanistisch Verbond) brochure 'Onuitzetbaar' gelezen en denk dat jullie goede vragen stellen. Sommige mensen denken dat alle illegalen onwillige, criminele profiteurs zijn die hun uitzetting tegenwerken. Maar ze weten niet dat een groot aantal illegalen helemaal niet terug kan keren. Er is veel onwetendheid en er bestaan veel vooroordelen. Het is goed de feiten naar voren te brengen. Om wie gaat het? Hoeveel zijn er? Waarom kunnen ze niet terug? Wie of wat is daarvoor verantwoordelijk? En hoe gaan we nu met deze mensen om en is dat rechtvaardig? Dat zijn allemaal belangrijke vragen.´

Soevereiniteit van het land versus de rechten van migranten

In het hoorcollege Democratie en migratie analyseert Van 't Klooster het werk van Seyla Benhabib. Benhabib gaat in op de spanningen tussen mensenrechten van migranten en het recht van elk land om over zichzelf te beslissen. Die twee kunnen met elkaar botsen, zoals bij onuitzetbaren. Benhabib vraagt zich af hoe we in een democratie op een rechtvaardige manier met die spanningen om kunnen gaan. In haar antwoord stelt ze het idee van de demos centraal. Dat houdt in dat mensen die beïnvloed worden door bepaalde wetgeving er iets over moeten kunnen zeggen, daar inspraak in hebben.

Radicaal idee

'Dat is een radicaal idee', vindt van 't Klooster. 'Het zou betekenen dat alle migranten die in Nederland zijn of naar Nederland willen komen inspraak hebben in het migratiebeleid. Ook voor Benhabib gaat dat te ver. Een volk mag nu eenmaal over zichzelf beslissen. De spanning tussen soevereiniteit en mensenrechten is niet op te lossen. De oplossing is volgens haar een gelijkwaardige bemiddeling tussen deze twee krachten via publiek debat waarin immigranten wel mee kunnen praten, alleen niet mogen mee beslissen. Dan komen we toch zo dicht mogelijk in de buurt van het utopische idee van de demos.´

Stem laten horen van de illegaal

Omdat veel illegalen en immigranten niet zelf hun stem kunnen laten horen moeten andere mensen dat volgens Benhabib voor hen doen. Bijvoorbeeld media, organisaties of individuele burgers. Maar werkt dat, en hoe dan? Je ziet zulke ´bemiddelingen gelukkig wel tot stand komen. Bijvoorbeeld toen onlangs een Iraniër zichzelf op de Amsterdamse Dam in brand stak. Hij wilde niet terug omdat hij vreesde gemarteld te worden, maar moest toch terug. Hij kon ook niet terug omdat Iran weigerde mee te werken. Na zijn zelfmoord bleef het lang schrikbarend stil in Nederland. Gelukkig ontstaat er nu wel iets van debat: mogen we mensen als illegaal op straat zetten als zij buiten hun schuld niet het land uit kunnen? En mogen we hen zomaar opsluiten?

Gelijkwaardige bemiddelingen zijn lastig

Maar Benhabib zoekt naar gelijkwaardige bemiddelingen. 'De dringende vraag is inderdaad hoe gelijkwaardig de bemiddelingen zijn in een land dat de grenzen wil sluiten, immigratie steeds meer tot criminele activiteit maakt en vreemdelingen gevangenzet.'

Van 't Klooster: 'Over de dood van de Iraniër schreef Merijn Oudenampsen op Joop.nl. "Wie geen stem mag hebben, wie onzichtbaar moet blijven, wordt overgeleverd aan het communiceren via andere signalen."

En zelfs die signalen worden in Nederland maar beperkt opgevangen, denkt Van 't Klooster.
'Wat de bemiddeling ook lastig maakt, is dat het draagvlak voor migranten en het morele gezag van universele of Europese mensenrechten tanende lijken.Steeds vaker zijn er politici die geïnstitutionaliseerde mensenrechten als zodanig niet accepteren en hun ideeën niet baseren op feiten. Dan wordt het gesprek erg moeizaam. Juist daarom zijn campagnes zoals die van het Humanistisch Verbond belangrijk. We moeten als burgers veel meer feiten en verhalen kennen om politieke beslissingen te kunnen steunen die niet alleen in het belang zijn van Nederland, maar ook rekening houden met het recht op een menswaardig bestaan voor immigranten. '

Meer kijken, lezen en luisteren

Kijk in ons dossier