'We hebben meer innerlijke vrijheid nodig'

In een tijd van religieus fanatisme pleitte Dicrk Volckertszoon Coornhert (1522-1590) voor tolerantie en redelijkheid. Wat zien we daarvan nu nog terug? Bijvoorbeeld in het debat over mensen in vreemdelingendetentie. Daarover gaat het in de vierde aflevering van de tv-serie 'Durf te denken' op 1 oktober.

Coornhert wordt door zijn familie onterfd omdat hij op jonge leeftijd voor een twaalf jaar oudere vrouw kiest. Sindsdien luidt zijn lijfspreuk: “Verkiezen doet verliezen.” Hij jaagt met zijn voortdurend streven naar tolerantie en geloofsvrijheid zowel calvinisten als de katholieken tegen zich in het harnas. Omdat hij een belangrijk adviseur wordt van opstandeling Willem van Oranje, zetten de Spanjaarden hem in 1567 in de Gevangenpoort. Tijdens zijn gevangenschap schrijft hij ‘Boeventucht’. Hierin stelt hij o.a. voor, om in plaats van gevangenen aan lijfstraffen te onderwerpen hen aan het werk te zetten

Opvoeden in plaats van alleen straffen

Hoe ‘bruikbaar’ de denkbeelden van Coornhert zijn, blijkt uit zijn opvattingen over straf. Je moet gevangen registreren en aan het werk zetten. Het is goed voor ze, ze kunnen er iets aan verdienen en het is goed voor de samenleving. Daaruit ontstond het idee van gevangenissen met een opvoedende en rehabiliterende werking. Volgens Marjo van Bergen zou dit een aanzet kunnen zijn  de impasse in het debat over vreemdelingenbeleid kunnen oplossen. In de vreemdelingendetentie van nu is arbeid niet toegestaan. Het regime is vaak strenger dan het regime voor andere gedetineerden.

Innerlijke vrijheid

"Coornhert benadrukte dat je niet gedoemd bent als je in lastige situaties komt. Wat er ook met je gebeurt, innerlijk blijven je gedachten en je ziel vrij.” Volgens Van Bergen hebben Nederlanders meer nodig van de innerlijke vrijheid en ruimhartigheid van Coornhert in het vreemdelingendebat.

Creatief zijn

Maar Van Bergen stelt ook zichzelf een opgave. “Mijn opgave is om creatief te blijven en niet te blijven hangen in morele verontwaardiging. We moeten meer open staan voor oplossingen."
Van Bergen ziet overeenkomsten tussen zichzelf en Coornhert. "Het gevangenisklimaat in de vreemdelingendetentie was iets waar ik niet meer tegen kon. Ik ben, zoals Coornhert, ook iemand die zich niet wil laten vangen door strakke regels."

Uitzending

Zaterdag 1 oktober 2011, 15.00-15.25 uur, Nederland 2 of lees over Coornhert in de Humanistische Canon, de website met humanistiche bronnen en inspiratie waar de tv-serie Durf te denken op gebaseerd is.

Meer kijken, lezen en luisteren

Lees ons dossier over menswaardig vreemdelingenbeleid