Braeckman leert ons nog kritischer denken

De cd-box 'Kritisch denken' van de Vlaamse filosoof Johan Braeckman is een stevig anti-gif tegen intellectuele slordigheid en bijziendheid. Zijn lessen: wantrouw jezelf, relativeer anekdotes en houd rekening met weerstanden. HV-leden krijgen 15 procent korting op deze cd-box van Home Academy.

'Kritisch denken' is een cd-box met hoorcolleges van Braeckman. Behalve met de alternatieve geneeskunde rekent hij daarin af met spoken, complottheorieën en bijna-doodervaringen.

Een denkhandleiding

De box van Braeckman biedt een spoedcursus in het denken, een wapen tegen intellectuele uitglijders. Een must voor humanisten zou je denken. Het is immers het denken en het zelfbewustzijn dat ons nderscheidt van andere wezens; Aristoteles typeerde dit als 'animale rationale'. Braeckman geeft ons een lesje denken in drie stappen.
Aan Trouw vertelt Braeckman wat kritisch denken voor hem is.

Wantrouw jezelf

Voor de eerste les maakt Braeckman dankbaar gebruik van de zwakten van alternatieve geneesmiddelen. Eerst nemen mensen een alternatief geneesmiddel, bijvoorbeeld een homeopathisch drankje, en daarna voelen ze zich beter. Braeckman geeft toe dat het zo kan gaan. Maar is daarmee  bewezen dat het  werkt? Uit iemands (veronderstelde) beterschap kun je niet zomaar het succes van de alternatieve geneeskunde afleiden. Dat is het equivalent van de bewering dat het wel geregend moet hebben als de straten nat zijn. In de logica duidt men deze drogreden aan als ex consequentia-redenering.

"Een centraal aspect van de alternatieve geneeskunde", aldus Braeckman, "is dat mensen zeer snel verkeerde verbanden leggen." Hij wijst erop dat homeopathie een placebo-effect kan hebben.
Mensen vinden het moeilijk te verdragen als er geen duidelijke oorzaak is. Dat illustreert Braeckman aan de hand van de volgende casus: iedereen maakt wel eens mee dat je aan iemand denkt (oorzaak) en prompt wordt gebeld door deze persoon (gevolg). Hoeveel mensen denken in zo'n geval niet dat er telepathie in het spel is?

De redenering klopt niet, maar begrijpelijk is zij volgens Braeckman wel. "We hebben buitengewoon grote moeite met het toeval. We zoeken samenhang en orde en zien patronen achter gebeurtenissen die niets met elkaar te maken hebben." Dat is een evolutionair soms nuttig.
Echter, de kritische denker verzet zich tegen deze natuurlijke neiging. Want hoewel zij misschien haar nut heeft (gehad), brengt zij niet noodzakelijkerwijs ware uitspraken voort.
**

Dit is een samenvatting van een interview in Trouw. Meer lezen over Braeckmans overige twee stellingen: 'Relativeer anekdotes' en 'Houd rekening met weerstand'?
Lees verder op Trouw

Cd-box bestellen?

Johan Braeckman, 'Kritisch denken. Hoorcollege over het ontwikkelen van heldere ideeën en argumenten'. Home Academy, Den Haag. ISBN 9789085300731; 6 cd's 42,50 euro. Vermeld bij uw bestelling dat uw lid van het Humanistisch Verbond bent.