Laten we menswaardigheid als belangrijkste criterium gebruiken

Op 26 januari debatteerde de Commissie Migratie en Asiel van de Tweede Kamer over het vreemdelingenbeleid. Marjo van Bergen vraagt zich af wat dat debat betekent voor de circa 50.000 onuitzetbare illegalen.  'Laten we menswaardigheid als belangrijkste criterium blijven hanteren,' schrijft zij in een blog.  

Het Humanistisch Verbond roept in de brochure 'Onuitzetbaar.Morele vragen over het vreemdelingenbeleid op tot openbreken van het debat over het vreemdelingenbeleid. Het Verbond stelt ook kritische vragen bij de legitimering ervan. Het Verbond vindt dat met name de rechten van de onuitzetbaren worden geschonden door herhaalde en zinloze detenties. Het beleid gaat ervan uit dat wie terug wil, ook terug kan. Daarnaast staan de middelen die gebruikt worden niet in verhouding tot het 'enkele feit' van illegaal verblijf. En worden alternatieven niet altijd onderzocht.

In het debat zegde minister Leers toe met voorstellen te komen om alternatieven en de criteria die de toepassing daarvan regelen, te onderzoeken. Dat is een mooi resultaat. Echter, de groep waar het Verbond voor opkomt, de onuizetbaren, zijn niet voldoende aan de orde gekomen in het debat. En als dat gebeurde, dan alleen maar op een negatieve manier. Want de groep zware criminele vreemdelingen was de enige groep waarvan expliciet gezegd werd dat een deel van hen onuitzetbaar is. Verder is onuitzetbaarheid alleen onder de oppervlakte aan de orde geweest.
Zo was er opnieuw onduidelijkheid over uitzetcijfers tussen minister Leers en staatssecretaris Teeven en de kamerleden. 

Leers kwam met nieuwe en voor sommige volslagen onbekende en veel gunstiger uitzetcijfers over de laatste jaren. Hoe groot is die groep dan, die niet uitzetbaar is met huidig beleid? 
Naast de vraag hoe het aantal uitzetbaren vergroot kan worden, en wat de meest effectieve maatregelen daartoe zijn, is er nog een vraag: wat moet er dan met die mensen gebeuren die niet uitzetbaar zijn?

De suggestie werd gewekt dat migranten in één van de volgende netjes van elkaar te scheiden groepen vallen:

• Mensen die recht hebben op een verblijfsvergunning. Zij krijgen die ook.
• Zij die geen recht op verblijfsvergunning hebben, kunnen terugkeren, en dat vrijwillig doen.
• Zij die geen recht op verblijfsvergunning hebben, kunnen terugkeren, maar dat frustreren. Zij zitten in detentie. 
• De restgroep: mensen die geen recht hebben op een verblijfsvergunning, maar die buiten hunschuld niet kunnen terugkeren. Zij krijgen een verblijfsvergunning op basis de 'buiten-schuld- regeling'.

De strikte, keurige scheiding tussen deze groepen voldoet in de praktijk niet. De 'buiten-schuld- regeling' dekt niet alle gevallen waarin mensen niet kunnen terugkeren.Niet iedereen die niet uitgezet kan worden heeft dat enkel en alleen aan zichzelf te danken. Maar wat er met die tussengroep moet gebeuren? Niemand die het vooralsnog aandurft daar iets over te zeggen.

Tofik Dibi (GroenLinks) pleitte in het debat voor arbeid, onderwijs en een zinvolle dagbesteding in de detentiecentra voor mensen die herhaaldelijk en zonder resultaat gedetineerd worden. Zonder dat hij het woord 'onuitzetbaar' specifiek noemde. Een gemiste kans.

Hans Spekman (PvdA) deed zijn best om in elk geval de kwetsbaarsten onder hen buiten de detentiecentra te houden. Dat was eigenlijk de enige keer dat menswaardigheid als argument op tafel kwam. Is menswaardigheid iets dat alleen voor kwetsbaren en slachtoffers telt? Of betekent menswaardigheid ook: de faciliteiten krijgen om je eigen leven vorm te geven? If not here, then where? Voldoende stof voor een mooi debat in de komende maanden. Laten we proberen de juiste vragen te blijven stellen, en menswaardigheid als belangrijk criterium blijven hanteren.

Door Marjo van Bergen 

Meer informatie

Lees meer in ons dossier. Marjo schreef in Tijdschrift HUMAN een beschouwing over de vreemdelingendetentie. De ander in de hel. 

Gepubliceerd:09-02-2010