Zoeken
Het einde van het Michael Jackson-humanisme
'Religie en populisme tot vijanden verklaren werkt niet. Het humanisme moet thema's uit die hoek naar zijn hand zetten', zegt Bas Heijne. In OBA Live lichtte Heijne een tip van de sluier op van wat hij gaat vertellen tijdens de Socrateslezing op 14 december in Den Haag. De titel van de lezing is ‘Militant Humanisme’.
Heijne werd gisteren geïnterviewd door historicus Chris van der Heijden in OBA Live gisteren.
"Het uitgangspunt van mijn lezing is dat er twee krachten zijn teruggekeerd de laatste decennia: God en religies én groepsgevoelens." Deze kunnen zich uiten in populistische stromingen zoals die van Pim Fortuyn en Geert Wilders. Heijne vindt dat het humanisme deze thema’s naar haar hand moet gaan zetten, moet onderzoeken. "Het werkt niet om alles uit de religieuze hoek of de populistische hoek tot vijand te verklaren. Waarom niet? "Nou, de vijand is ook die mens. En mensen kun je niet tot redelijkheid stompen," vindt de cultuurfilosoof.
Michael Jackson-humanisme
De kerngedachte van het naoorlogs humanisme was dat groepsgevoelens 'levensgevaarlijk' waren geworden door de ervaringen in de oorlog. De individualisering die dat uiteindelijk tot gevolg had, heeft ook schadelijke effecten gehad. Heijne:"Individueel kan iedereen zijn eigen wereld maken, dat lukt wel. Maar je bouwt er geen samenleving mee. Dat zie je ook terug in vele onderzoeken.Individueel zeggen mensen gelukkig te zijn, maar als je vraagt naar de samenleving, dan hoor je grote ontevredenheid."
Het het humanisme zou een nieuwe rol moeten krijgen, vindt Heijne. Een rol die breekt met de traditie van het naoorlogs humanisme. Ofwel het Michael-Jacksonhumanisme - geef elkaar een hand, maak een kring rond de wereld en we zijn broeders - een moderne vorm van 'Alle menschen werden brüder'. Heijne denkt dat zulke abstracte idealen alleen werken als ze in lokale initiatieven door burgers in de samenleving vorm krijgen. Hij noemt in de OBA Live-uitzending een voorbeeld, in de Socrateslezing zal hij er meer geven.
Geloof in de mens
Heijne vindt dat we optimistisch moeten zijn en het geloof in de mens niet mogen opgeven. Ook al zijn er redenen om pessimistisch te zijn. Door het terrorisme heeft het geloof in mens een klap opgelopen. "Daarnaast heeft het neo-conservatieve idee dat we overal ter wereld democratie kunnen 'maken' ook niet gewerkt. Bovendien heeft het optimisme van Obama geen handen en voeten gekregen. Het gevaar is dat we pessimistisch worden. Het is echter waard te onderzoeken of er meer mogelijk is. Het gaat overigens niet om het vinden van dé antwoorden, maar vooral ook om, zoals Socrates deed, het stellen van de juiste vragen.
Meld u aan!
U kunt zich nog aanmelden voor de Socrateslezing op 14 december in Den Haag.