Legaliseer stervenshulp aan ouderen bij Voltooid leven

In de 'Week van het Voltooid Leven' (8-12 februari) gaat het Humanistisch Verbond samen met de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE) aandacht vragen voor het maatschappelijk debat over stervenshulp aan ouderen wier leven voltooid is.
Het HV vindt dat stervenshulp aan die ouderen, onder voorwaarden, gelegaliseerd moet worden.

Door medische en technologische mogelijkheden leven we langer. Een zo lang mogelijk leven is voor velen uitermate belangrijk. Voor sommige ouderen, zijn de medische mogelijkheden echter niet doorslaggevend. Zij lijden aan het leven en zien op tegen de komst van een nieuwe dag. Kortom: ze zijn klaar met leven.

Voorzitter van het Humanistisch Verbond Rein Zunderdorp: 'Wij vinden dat deze oudere mensen (ouder dan 70)  zelf mogen bepalen hoe ze hun leven inrichten, en ook zelf mogen bepalen hoe en wanneer ze willen sterven. Niemand heeft de plicht tot leven. We erkennen daarbij expliciet dat een menselijk leven uit meer bestaat dan een lichamelijk bestaan. Het is mogelijk dat ons lichaam langer in stand wordt gehouden, dan onze wil tot leven. Juist voor mensen die hun leven lang hebben gestreefd naar een bewust geleefd leven, is het van belang zelf te kunnen bepalen wanneer het voltooid is. Onvrijwillige verlenging van het leven kan, voor hun gevoel, aan de waarde ervan afbreuk doen.'

Geen stervenhulp mogelijk

Op dit moment is het echter niet mogelijk om in gevallen van voltooid leven, legaal stervenshulp te krijgen. Stervenshulp zonder vervolging is wel mogelijk binnen de euthanasiewet. Maar deze wet is bedoeld voor diegenen die ondraaglijk en uitzichtloos lijden vanwege een classificeerbare ziekte of aandoening. Een arts die aan de zorgvuldigheidseisen voldoet, kan hulp bij zelfdoding geven zonder strafvervolging.

Existentieel lijden

'Bij voltooid leven ligt het anders', zegt Zunderdorp. 'Ouderen die existentieel lijden, hebben niet altijd een door medici vastgestelde lichamelijke of psychische ziekte. In wezen is bij hen geen sprake van een medisch probleem. Ze zijn klaar met leven, lijden aan het leven en willen waardig afscheid nemen en sterven.'

Patstelling

Maar volgens een uitspraak van de Hoge Raad valt existentieel lijden niet onder de euthanasiewet. En is hulp bij zelfdoding in deze gevallen dus strafbaar. Voor mensen die hun leven voltooid achten en waardig willen sterven, is het vrijwel onmogelijk om zelf de daartoe benodigde medicijnen in huis te halen. De Pil van Drion bestaat niet. Een waardige zelfdoding (dus niet onder de trein springen, ophanging, etc.) is pas mogelijk met een grote hoeveelheid (rond de 130) pillen die in Nederland legaal alleen op recept verkrijgbaar zijn. Er is dus sprake van een patstelling. Mensen die lijden aan het leven en hun leven voltooid achten, kunnen geen legale hulp krijgen bij hun stervenswens en hebben zelf niet of nauwelijks de mogelijkheid aan om de benodigde medicijnen te komen.

Vereisten

Het Humanistisch Verbond vindt dat hier verandering in moet komen. 'Ouderen die klaar zijn met leven en zoeken naar stervenshulp, moeten daarvoor de mogelijkheid krijgen. Ook in gevallen van voltooid leven, dient hulp bij zelfdoding mogelijk te zijn, mits voldaan is aan duidelijke zorgvuldigheidseisen', benadrukt Zunderdorp.

Deze vereisten zijn:

• dat de beslissing vrijwillig is;
• dat de oudere wilsbekwaam is;
• dat de vraag naar stervenshulp consistent en het verzoek daarom weloverwogen en authentiek is;
• dat de oudere (vooralsnog) 70 jaar of ouder is.

Het gaat hier niet om een wet van Meden en Perzen maar om een begrenzing van de aard van de problematiek. Een voltooid leven, is een leven dat uitgeleefd en klaar is. Het gaat om klachten die met ouderdom samenhangen en waaraan geen behandelbare psychische ziekte ten grondslag ligt. Deze klachten vloeien dus niet voort uit een in principe oplosbaar gebrek aan aandacht en zorg. Denk daarbij aan het niet langer in staat zijn activiteiten te ondernemen die het leven waarde geven, het wegvallen van vrienden en familieleden of ongewenste afhankelijk van zorg. 

Hulpverleners

Omdat we deze steeds groter wordende groep ouderen niet in de kou willen laten staan met hun verlangen tot sterven is een hulpverlenersaanbod belangrijk. Hierdoor kunnen ouderen de ruimte krijgen hun verlangen om te sterven te bespreken en kunnen ze op legale wijze medicatie krijgen. Hoe het aanbod van hulpverlening er precies uit moet zien, is onderwerp van debat en onderzoek. Vooralsnog gaan de gedachten van het HV uit naar het volgende:

• De hulpverleners moeten gekwalificeerd zijn en een apart certificaat hebben om stervenshulp te verlenen (denk aan geestelijk raadslieden, psychologen, ethici en filosofen, opgeleide vrijwilligers).
• Op het moment dat artsen bereid zijn ook in gevallen van voltooid leven stervenshulp te verlenen, heeft de betrokkenheid van een arts dat de voorkeur. Niet omdat het probleem medisch van aard is, maar omdat waardig sterven soms medische kennis vereist.
• Op het moment dat artsen niet bereid blijken deze vorm van sterven te begeleiden, moeten andere wegen worden gevonden. Als de beroepsgroep van artsen zich beperkt tot stervenshulp bij medisch classificeerbare ziekten, dan mag dit geen reden zijn om existentieel lijden uit te sluiten. Existentieel lijden verdwijnt niet omdat het geen medische aandoening is.

Het Humanistisch Verbond gaat de komende tijd het debat over voltooid leven aan en zal zich samen met de NVVE mengen in het debat en de achterliggende ethische, filosofische en levensbeschouwelijke vragen.

Week van het Voltooid Leven van (8-12 februari)

De NVVE besteedt de komende week aandacht aan Voltooid Leven. Meer informatie daarover vindt u op de website voltooidleven.nl. Op deze site vindt u ook een informatieve folder over het onderwerp.

Uit een onderzoek van de NVVE dat vandaag werd gepresenteerd, blijkt dat 75 procent van de bevolking zich kan zich voorstellen dat oudere mensen hun leven voltooid vinden. 
44% kent een ouder iemand die zijn / haar leven voltooid acht.

HUMAN zendt op woensdag 10 februari (14.55 uur, Nederland 2) en 17 februari (22.50 uur, Nederland 2) de documentaire 'Ongeneeslijk Oud' uit. Een portret van Ans Nieuwenbrug-Bron (93) die klaar is met het leven: 'Ik loop liever ondersteboven dan met een rollator'. 
Op de site van de maakster vindt u een preview van de film.

Meer kijken, lezen en luisteren

Lees verder in ons dossier 

Gepubliceerd:04-02-2010