Richard Sennett stelt voortdurend de mens centraal

Dit jaar wordt de Spinozalens uitgereikt aan de Amerikaanse socioloog Richard Sennett. De uitreiking vindt plaats op woensdag 24 november in de Nieuwe Kerk in Den Haag. Sennett zal tijdens de uitreiking een lezing houden onder de titel: Humanism. The human being as work in progress.

Het Humanistisch Verbond is mede-sponsor van de Spinozalens. Dat doen we met redenen.
Ten eerste vanwege het thema van de prijs: de grondslagen van ethiek in de samenleving.
En ten tweede vanwege de prijswinnaar. Want Sennett is één van de inspirerende humanistische denkers van nu. Zijn lezing tijdens de uitreiking van de prijs gaat dan ook over humanisme. Zijn hele werk is doordrongen van een bij uitstek humanistische inzet: hoe richten we de samenleving (met zijn nieuwe technologie, zijn mondiale markten, zijn bureacratie) zo in, dat de mens zich (desondanks) kan ontplooien en ontwikkelen? Sennett kan ons beeld van humanisme voeden en biedt een visie op de samenleving die niet alleen uitermate actueel, maar vooral uitermate relevant is.  

Niet één grootste oplossing

Sennett schetst de problemen die we ervaren in onze samenleving, zonder dat hij terug wil naar vroeger (toen alles beter was) en zonder te vooronderstellen dat er één grootse oplossing is. Clichématige tegenstellingen zoals die tussen individualisme en sociale samenhang, tussen politiek links en politiek rechts, weet hij steeds een nieuwe wending te geven.

Ons dagelijks leven

Bovendien richt hij zich voortdurend op ons dagelijks leven; wat ervaren we, hoe komt dat, hoe kunnen we er óók nog naar kijken, wat kan anders en beter? Dit doet hij in een historische context met een scherp oog voor detail en concrete materie; de vrij letterlijke omgang met ons lichaam, de ruimte waarin we bewegen en de materie waar we mee werken. Vanuit een sterk sociaal gevoel zoekt hij naar manieren om onze kapitalistisch ingerichte en op korte termijn gebaseerde samenleving humaner te maken. Hiermee zet hij een humanisme neer dat zich richt op het verrijken en verdiepen van onze ervaringen.  

Vele thema's

Sennett schrijft over veel thema's, maar dominant zijn de volgende:

• het leven in de moderne stad en het openbare leven;
• de invloed van het hedendaags kapitalisme (in al zijn vormen en aspecten) op ons karakter en onze ervaring van arbeid, tijd, ons lichaam, ons levensverhaal en onze sociale omgeving.

Sennett is een buitengewoon belezen, maar ook een buitengewoon leesbare socioloog.
Zijn boeken zijn rijk aan persoonlijke anekdotes, interviews en indrukken. Dit detailniveau verbindt hij met algemene thema's die hiermee kleur en betekenis krijgen. De thema's van zijn boeken zijn divers: van respect tot vakmanschap, van kapitalisme tot persoonlijke identiteit in de stad, van lichamelijkheid tot cultuur als praktijk, van architectuur tot flexibilisering.  

Bij deze onderwerpen, richt Sennett zich op de ervaring van identiteit, van gebrek aan oriëntatie en gevoelens van machteloosheid, zowel in de samenleving als in ons persoonlijk leven.
Misschien is de centrale vraag wel: Hoe lukt het mensen, om in onze tijd van flexibilisering, fragmentatie en onzekerheid, een coherent, betekenisvol en trots verhaal over het eigen leven te vertellen?.

Sennett biedt ook alternatieven, ingangen die nieuwe mogelijkheden scheppen. Zijn laatste boek behandelt de ambachtsman. Een herwaardering van ons verlangen om goed werk te leveren.
En een pleidooi om onze instituties en bedrijven zo in te richten, dat deze motivatie gehoord wordt en de kans krijgt. Sennett verweeft het thema onder meer met de kracht van verbeelding, het leren van onze fouten, het levensverhaal en de omgang met autoriteit en macht. Voortdurend stelt hij de mens centraal; hoe kan een mens in deze context écht of volledig mens zijn?

Meer informatie (update van 29 november)

Op human.nl vindt u een artikel over de Spinozalensuitreiking. Het Humanistisch Verbond en HUMAN bieden de lezing van Sennett in audio aan. Ook het interview dat Bas Heijne met Sennett hield is online te beluisteren. 

Update:29-11-2010
Gepubliceerd:23-11-2010