Atheïstisch onderwijs kan ook in Nederland

Als het aan de Britse minister van Onderwijs Michael Gove ligt kunnen atheïsten in Groot-Brittannië straks makkelijker eigen scholen oprichten. In Nederland is atheïstisch onderwijs nog niet gerealiseerd. Coen Brummer (publicist en HV-lid) en vrijdenker Floris van den Berg vertellen of en hoe dat dan gerealiseerd zou kunnen worden

Gove werkt aan meer mogelijkheden voor burgers die hun eigen scholen willen oprichten, zogenaamde 'vrije scholen'. Hij zei in het Britse parlement dat hij geïnteresseerd is in de voorstellen van individuen zoals atheïst Richard Dawkins. In juni introduceerde Dawkins het idee van een 'vrijdenkende vrije school'. Gove zegt niet voor de vrije school van Dawkins te kiezen voor zijn kinderen. Wel erkent hij 'dat er mensen zijn die uitdrukkelijk niet willen dat hun kinderen worden opgevoed in een op geloof gebaseerde instelling,' meldt human.nl in een nieuwsbericht.

HV-lid Coen Brummer (regelmatig te gast OBA Live / mede-initiatiefnemer Stickercampagne 'Nee Creationisme Ja Darwin') heeft geen kinderen. 'Ik heb op een openbare school gezeten met de prachtige naam Het Erasmus. Mijn eigen kinderen zal ik wellicht ook naar een openbare school sturen en niet naar een Dawkins-achtig instituut. Ik hoop dat ze van de omgang met zoveel mogelijk opvattingen en ideeën veel leren. Die extra portie Verlichting breng ik ze thuis dan wel bij.'

Overdracht van de best beschikbare kennis

Floris van den Berg, verlichtingshumanist / vrijdenker en directeur van het Centre for Inquiry for the Low Countries), is voorstander van verplicht seculier onderwijs. Hij heeft twee zonen.
Van den Berg: 'Ik ben tegen onderwijs gebaseerd op religieuze grondslag, en zodoende voor verplicht seculier onderwijs. Onderwijs behoort te gaan over de overdracht van de best beschikbare kennis en dat is wetenschappelijke kennis. De waarheidsclaims van religie zijn onwaar en onderwijs is niet bedoeld om kinderen onwaarheden in te prenten, toch? Kennis over religie is wel een onderdeel van het curriculum. Kinderen hebben recht op waarheid en objectieve informatie. Seculier onderwijs kan breed gedifferentieerd worden op onderwijskundige en pedagogische gronden.

Religieus onderwijs is een morele kerker

Van den Berg vindt niet dat er nieuwe atheïstische of humanistische scholen moeten komen naast religieuze scholen. Hij wil dat al het religieus onderwijs (in Nederland: bijzonder onderwijs) wordt afgeschaft. En niet alleen in Nederland, maar wereldwijd. 'Religieus onderwijs is een intellectuele en morele kerker. In Nederland stelt 90 procent van het religieus onderwijs gelukkig niks voor en is het nauwelijks te onderscheiden van openbare (=seculiere) scholen. Het probleem zit hem in de 10 procent van de scholen die hun religieuze grondslag wel serieus nemen.'

Ook Brummer denkt dat het zowel in Engeland als in Nederland niet eenvoudig is het curriculum te vrijwaren van religie, bijvoorbeeld als het gaat om creationisme. 'Er is in Nederland een aantal orthodoxe-christelijke en islamitische scholen waarvan het moeilijk is te toetsen hoe ze hun onderwijs vormgeven. Stel dat de docent zegt dat we sinds 1859 weten hoe soortvorming plaats vindt dankzij Darwin, maar dat hij de volgende 30 minuten praat over de christelijke oppositie tegen die theorie en hoe onzinnig het allemaal is, dan voldoet zo'n docent aan de eis, terwijl je je kan afvragen of dat wenselijk is. En creationisme is natuurlijk een containerbegrip. Willen religieuze scholen bij godsdienstles vertellen dat de aarde in zes dagen door God geschapen is, dan is dat creationisme. En vertellen ze bij biologie dat de evolutietheorie niet klopt, dan is dat ook creationisme, maar optie 2 is een stukje erger dan optie 1.'

Ook wordt op sommige scholen op zorgwekkende wijze over homoseksualiteit gesproken, vindt Brummer: 'Ik hoorde laatst over een orthodoxe school met honderden kinderen waarvan de docent beweerde dat er geen homo's op zijn school zitten. Statistisch gezien nonsens natuurlijk.'

Weg met Artikel 23!

Van den Berg ziet het bijzonder onderwijs nog niet zo snel verdwijnen, ofschoon hij dat graag wil.  'Artikel 23 van de Grondwet dat bijzonder onderwijs mogelijk maakt en voorziet in overheidssubsidies, dient te worden afgeschaft. Nu er ophef is over wantoestanden op islamitische scholen is er kans dat artikel 23 ter discussie wordt gesteld.'
Het probleem is dat veel mensen, inclusief liberalen en humanisten, denken dat het enorm tolerant is om kinderen te laten indoctrineren door de religie van hun ouders, denkt Van den Berg. 'Maar ik vind dat de overheid individuen dient te beschermen, niet groepen. Kinderen hebben recht op de best beschikbare kennis en eerlijke informatie, over homoseksualiteit, de evolutietheorie, geschiedenis, seksuele voorlichting, democratisch burgerschap, et cetera.'

De macht van de Staat

Brummer is het wel en niet eens met Van den Berg. 'Als je aan artikel 23 komt, raak je namelijk aan dilemma's over de rol van de staat. Aan de ene kant ben ik principieel tegen het feit dat ieders particuliere overtuigingen maar door de staat (en daarmee het volk) gefinancierd moeten worden en dat kinderen geïndoctrineerd worden op school met allerhande nonsens over bijvoorbeeld de verderfelijkheid van homoseksualiteit. De andere kant van het verhaal is dat de Staat (met hoofdletter!) dan een grotere zeggenschap heeft over 'onze' kinderen dan nu het geval is. Daar ben ik altijd wat huiverig voor. Misschien is het een oplossing om het zo te wijzigen dat de vrijheid van onderwijs blijft bestaan, maar niet langer gefinancierd wordt. Hoewel je daarmee weer zaken als 'homescholing' in de hand werkt.'

Kinderen geen religie opdringen

De Britse humanisten willen niet alleen meer seculier onderwijs. Ze pleiten er sinds eind 2009 via een campagne voor dat kinderen niet automatisch de religie van ouders meekrijgen. Van den Berg is het daar van harte mee eens. 'Ik ben van mening dat kinderen vrij behoren te zijn van religie. Ik vind de campagne van de British Humanist Association erg vooruitstrevend en een voorbeeld om in Nederland na te volgen. Het is immoreel om kinderen aan te duiden als behorende tot een religie. Net zoals kinderen geen politieke kleur behoren te hebben. Religie is voor 18-plussers, indien het een vrije en goed geïnformeerde keuze is.'

Meer informatie?

• Meer over het vrijdenken en het belang van waardenvrij onderwijs vindt u op de website van De Vrije Gedachte. Onlangs organiseerde De Vrije Gedachte een Opvoeden zonder Waan, met onder meer een bijdrage van filosoof Bas Haring.
• In het Humanistisch Vormingsonderwijs (HVO) worden kinderen begeleid bij het ontwikkelen van een eigen waardebesef en een eigen levensovertuiging. Zo leren ze zelf keuzes maken en verantwoorden, en worden ze aangemoedigd te communiceren over wat ze denken, voelen, willen, en doen. HVO leert leerlingen niet wát ze moeten denken, maar dát ze moeten denken.  

Gepubliceerd:03-08-2010