Joep Dohmen trekt van leer tegen  gelukshype

Uit onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat 84 procent van de Nederlanders gelukkig of zelfs zeer gelukkig is. Filosoof Joep Dohmen onderzoekt de ethiek van de levenskunst. Hij onderschrijft het rapport niet. Op human.nl legt hij uit waarom. Dohmen is hoogleraar aan de Universiteit voor Humanistiek (UvH).

Op de vraag of hij gelukkig is reageert Dohmen geprikkeld. "Uw vraag komt als een stier op me af. Als filosoof ga ik even opzij staan: pardon? Wat bedoelt u met geluk, wat vraagt u aan mij? En wat kan u of de lezer mijn geluk of ongeluk nou schelen? Woody Allen wist hier wel raad mee, hij antwoordde altijd: 'O ik zou zo gelukkig zijn, als ik gelukkig was'."

Dohmen heeft voor zijn boeken over levenskunst de geschiedenis van het geluk in kaart gebracht.
Dat levert veel op. 'Er zijn zeer verschillende begrippen van geluk ontworpen. Voor Aristoteles is geluk iets van je hele leven. Als je leven gaandeweg lukt, ben je uiteindelijk gelukt. Geluk is vervolmaking van je persoonlijkheid. Epicurus is de vader van het hedonisme: hij bepleit verstandig genieten, met mate dus. Dan lijd je weinig pijn. De stoïcijnen zochten geluk in onverstoorbaarheid, gemoedsrust. Die krijg je als je autonoom bent. Bij het christendom ontstaat een grote breuk. Voortaan gaat het niet meer om jezelf, en ook niet om aards geluk. Het gaat om zelfverloochening met het oog op de eeuwige gelukzaligheid. Daarvoor heb je genade nodig. Die houding kennen we nog van onze grootouders die hun plicht deden en sober leefden. Voor hen was zelfverwerkelijking helemaal niet aan de orde. '

Geluk is bijzaak, de hoofdzaak is een goede wil

Ook Immanuel Kant, de grote Verlichtingsdenker en humanist moest helemaal niets hebben van de geluksmoraal, ontdekte Dohmen.
'Geluk is bijzaak, de hoofdzaak is een goede wil. Voor de romantici is geluk een queeste, je moet proberen om jezelf authentiek uit te drukken. Nietzsche ziet helemaal niets in geluk maar wel in vitaliteit. Mens durf te leven, zoiets. Geluk is een zaak van Engelsen en honden. In de negentiende eeuw ontstaat het utilisme van Bentham en Mill: dat is de meest moderne geluksleer. Zij pleiten voor het grootste geluk voor zoveel mogelijk mensen. De basis van geluk is voor hen subjectief welbevinden, persoonlijke voldoening. Veenhovens hedonisme is daar een variant van. (Ruut Veenhoven gaf eerder op Human.nl antwoorden op vragen over geluk, red.) In veel actuele sociale filosofie is geluk een relatiebegrip. Geluk zit in de erkenning die je van een ander krijgt. Tenslotte is er ook het idee van geluk als epifenomeen. Het valt je toe, je kunt het niet afdwingen.'

Geluk volgen het Sociaal Cultureel Planbureau

Van alle Europese landen scoorde Nederland in 2008 het laagst op de misère-index, blijkt uit het rapport De Sociale Staat van Nederland 2009 van de Sociaal Cultureel Planbureau (SCP), dat in november is verschenen. Sinds 1999 is de leefsituatie van de Nederlanders verbeterd en is er vooruitgang geboekt op belangrijke maatschappelijke terreinen. Dohmen bekijkt het SCP-onderzoek kritisch.
 'Het is pure ideologie! Kijk eens naar wat ze meten, hoe en waarvoor? Operationele begrippen, makkelijke vragenlijstjes, vertaalslagen naar het brede publiek. Dat is toch een verhaal van brave sociaalwetenschappers die niet in de gaten hebben dat we in een laatmoderne, posttraditionele wereld terecht gekomen zijn? Dat de Denen de afgelopen veertig jaar 0.7 gelukkiger geworden zijn dan wij, dat is toch om je dood te lachen. Maar ja dan wordt het al gauw 0.8'.

Lees het hele interview en andere interviews over geluk op human.nl 

Gepubliceerd:07-01-2010