overheid offert privacy voor veiligheid 

Hoe staat het met de burgerrechten in Nederland na vier kabinetten-Balkenende?
Experts zijn somber: de privacy van Nederlandse burgers staat onder druk. Dat schrijft Maarten Reijnders in het mei-nummer van Wordt Vervolgd, het tijdschrift voor leden van Amnesty International Nederland. Veiligheid lijkt voor privacy te gaan.

Het thema-nummer over privacy staat bol van de achtergronden, verhalen en nieuws over schendingen van privacy, een vrijheidsrecht dat steeds vaker onder druk komt te staan.
Dat de overheid daarbij allerminst het goede voorbeeld geeft aan haar burgers blijkt telkens weer.
In Wordt Vervolgd vinden we het verhaal van Joke Kaviaar, een politiek activiste die te maken heeft gekregen met de zogeheten ISD-regeling. Met kerst ontving ze daarom een nieuwjaarskaart van de politie.'We hopen je niet meer in het politiewerk tegen te komen. En als dat wel zo is, kun je rekenen op onze bijzondere aandacht', stond erop. Begin dit jaar ontdekte ze dat ze bij de politie staat geregistreerd als zeer actieve veelpleger. De volgende keer dat Kaviaar wordt opgepakt, loopt ze daarom de kans dat ze een zogeheten ISD-maatregel krijgt opgelegd: twee jaar de gevangenis in.

De ISD-maatregel (ISD staat voor Inrichting voor Stelselmatige Daders) was oorspronkelijk bedoeld voor draaideurcriminelen:  inbrekers, autokrakers en winkeldieven. Maar in de loop der jaren is de doelgroep flink uitgebreid. Daarom valt ook Kaviaar er onder.
Ze is een politieke activist die het oneens is met het Nederlandse vreemdelingenbeleid. 
 'De dreiging met ISD is in mijn geval vooral een manier om politieke activisten de mond te snoeren door een voorbeeld te stellen, stelt zij in het tijdschrift.

Teken des tijds

Wat zegt dit verhaal over Nederland dat het Openbaar Ministerie (OM) een lastige politieke activist het liefst voor twee jaar wegstopt? Hoe is het eigenlijk gesteld met de burgerrechten in Nederland na vier kabinetten-Balkenende? Wordt Vervolgd legde deze vraag voor aan verscheidene deskundigen. En die zijn eensluidend in hun oordeel: het is er de afgelopen jaren niet beter op geworden.
Met name de gevolgen van allerlei nieuwe wetgeving voor de persoonlijke levenssfeer van burgers baart menig expert zorgen.

Privacy kalft af

'Onze privacy is de afgelopen twintig jaar steeds verder ingeperkt', stelt Bert-Jaap Koops, hoogleraar regulering van technologie aan de universiteit van Tilburg. Dat gebeurt met kleine stapjes. Het gevolg is dat de discussie doorgaans alleen maar gaat over een deelgebied bijvoorbeeld over de vraag of de inbreuk op de privacy bij preventief fouilleren legitiem is en de maatregelen veel te weinig in samenhang worden beschouwd. Maar uiteindelijk is het met privacy net als met een berg zand.
Als je steeds een klein schepje weghaalt, heb je na verloop van tijd niets meer over.'

Veiligheid voor privacy

Quirine Eijkman, voorzitter van het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM), heeft het idee dat de veiligheid van het collectief belangrijker is geworden dan de individuele mensenrechten van personen. Ik weet niet of dat door Balkenende komt, maar het is wel gebeurd in zijn kabinetsperiodes. Het is wellicht ook een teken des tijds: burgers willen steeds meer veiligheid en de overheid reageert daarop met nieuwe ingri jpende wetgeving en het verzamelen van
steeds meer informatie over burgers. De wetten en maatregelen die onze veiligheid moeten vergroten volgden elkaar in hoog tempo op. Niet alleen in het eerste kabinet-Balkenende, maar ook in de drie
kabinetten die daarop volgden met daarin naast het CDA achtereenvolgens D66 (Balkenende-II), VVD (Balkenende-II en -III), PvdA en ChristenUnie (Balkenende-IV). De politieke steun voor de maatregelen was groot: met name aan de rechterzijde van het politieke spectrum, al waakt ook de PvdA er tegenwoordig voor om al te soft over te komen. Zo verklaarde de gewezen minister van Binnenlandse Zaken Guusje Ter Horst (PvdA) dat zij van de stroming veiligheid gaat voor privacy is. 

Iedereen verdacht?

In feite zijn 16 miljoen Nederlanders hiermee op voorhand verdachte, zegt Europarlementariër en kandidaat-Tweede Kamerlid Jeanine Hennis-Plasschaert (VVD).

'Ik vind het ongelooflijk dat een meerderheid in de Tweede Kamer hiermee akkoord is gegaan. Er wordt wel gezegd dat het geen database is om lekker in rond te shoppen, maar die waarborgen zijn nog niet in de wet vastgelegd. Demissionair staatssecretaris Bijleveld van Binnenlandse Zaken zegt in feite: vertrouw me op mijn blauwe ogen dat we niets verkeerds doen met die gegevens. Nu wil ik daar in het geval van het CDA nog best vanuit gaan, maar straks zit er misschien een andere partij in de regering die daar heel anders over denkt.an die centrale opslag kleven bovendien de nodige gevaren. Hoewel de verplichting om een biometrisch paspoort in te voeren een gevolg is van Europese wetgeving, bestrijdt Hennis-Plasschaert dat Brussel ook zou verplichten om de vingerafdrukken centraal en voor opsporingsdoeleinden op te slaan. 
Lees Iedereen Verdacht' (Met dank aan Amnesty International!)

Meer informatie

Bron: Wordt Vervolgd, Mei 2010.
Kijk op de website van Amnesty International. Je kunt daar ook een proefnummer aanvragen! 
Met dank aan Amnesty International!  

Meer lezen, kijken en luisteren

Kijk in ons dossier over privacy. Het Humanistisch Verbond richtte vorig jaar het Platform Bescherming Burgerrechten op. Ook daar vindt u veel nieuws over dit thema.

Gepubliceerd:12-05-2010