Humanistisch raadslieden maken verschil in PI

Humanistisch raadsvrouw Madeleine Groosman werkte acht jaar lang in de Penitentiaire Inrichting (PI) Zwolle. Onlangs maakte ze, op haar 63ste, de overstap naar de PI Tilburg. Haar vertrek uit Zwolle is aanleiding voor een gesprek met haar en haar voormalig directeur. Over het belang van geestelijk werk in een PI. Groosman: ‘Het effect van onze gesprekken kan zelfs het afnemen van recidivecijfers zijn.’

Groosman kreeg in de acht jaar dat ze in Zwolle werkte onder verschillende regimes, met verschillende groepen gedetineerden te maken. Mannen en vrouwen in de vreemdelingbewaring, ‘reguliere gedetineerden’, zogenaamde draaideurcriminelen, maar ook psychiatrische cliënten. Ze heeft geen voorkeur voor één bepaalde groep. ‘Ik vind alles  boeiend, omdat de mensen me deelgenoot maken van hun persoonlijke geschiedenis. Dat geldt zowel voor de gedetineerden als voor het personeel. Want het verhaal van mensen boeit me, telkens weer. Dat mensen me vertellen wat hun leven betekent, wat ze zin geeft en wat ze nog willen. Het is zeer inspirerend om samen te ontdekken wat de mogelijkheden zijn, wat mensen nog kunnen, wat ze kan helpen.’

Teruggeworpen op jezelf

Van Rijkom vindt geestelijke verzorging in zijn instelling belangrijk. ‘Als mensen teruggeworpen zijn op zichzelf is het goed dat er mensen zijn waarbij ze aan kunnen kloppen en waarmee ze vrijuit kunnen praten. Die vrijplaats is heel belangrijk. Doordat de gedetineerde over zingeving gaat nadenken, kan hij anders over zijn leven gaan nadenken en daardoor gemotiveerd zijn zijn leven te veranderen.’

Het doel van de humanistisch geestelijke verzorging is humanisering van de detentie, vertelt Groosman. En dat heeft vaak een positief effect. ’Het effect van onze ontmoetingen en gesprekken kan zelfs zijn dat de recidivecijfers afnemen. Ik hoor dat ook wel van mijn cliënten: “Dankzij de gesprekken is mijn leven weer de goede kant opgegaan,” zeggen ze dan.’

Veerkracht

Groosman verwondert zich vaak over de veerkracht van mensen. ’Soms kunnen mensen heel diep in de put zitten, maar toch weer de draad oppakken. Wat daarbij belangrijk is, is dat de vraag naar schuld, of laten we zeggen de eigen verantwoordelijkheid, daarbij niet uit de weg gegaan wordt. Pas als dat besproken is, kan iemand weer vooruit kijken.‘

Humanistische waarden

Groosman wordt in haar werk gevoed door het humanisme. ‘Autonomie vind ik belangrijk. Maar ook gelijkwaardigheid en vooral de bewustwording van de eigen verantwoordelijkheid. Ik zeg altijd: “Alleen mensen kunnen zichzelf ontmenselijken”. Daarmee bedoel ik dat de mens zelf verantwoordelijk is om zich als mens te blijven gedragen. Ik weet ook wel dat het niet altijd eenvoudig is. Gedetineerden zeggen dan ook wel eens: 'Ik heb geen liefde gekend of ken geen goede voorbeelden'. Dan probeer ik ze toch op hun eigen kracht te wijzen. Want er zijn ook mensen onder dezelfde omstandigheden die niet het criminele pad zijn opgegaan.’

De organisatie

Directeur van de PI Zwolle Bert van Rijkom vindt het jammer dat Groosman is vertrokken.
‘Ze was iemand die klaar stond als het moest, dus ook in crisissituaties, dan was ze 24 uur per dag beschikbaar. Ze was heel betrokken op de mensen en de organisatie. Van Rijkom heeft van haar geleerd dat de menselijke maat in zo’n hard klimaat als een PI belangrijk is. ‘Je zoekt als directeur altijd een balans tussen veiligheid, bejegening en behandeling.'

Bij het werk als raadsvrouw in een PI is oog voor de organisatie ook belangrijk. Groosman: ‘Ik denk dat ik me goed kan aanpassen aan de organisatie. Dat is ook belangrijk in het werk. Want als je je aan de regels houdt, vertrouwen andere functionarissen je sneller.‘ Op die manier kan ze ook heel goed signaleren als er problemen dreigen, bijvoorbeeld bij mensen die suïcide overwegen. Doordat ze zo gemakkelijk te benaderen is, is het bijna een moederfiguur voor mensen.’

Onbevooroordeeld blijven

Voor Groosman is het altijd de uitdaging om al raadsvrouw onbevooroordeeld te blijven. ’Daarin moet je een soort kinderlijke onbevangenheid en nieuwsgierigheid proberen te behouden.’ Maar er is meer. ‘Je moet niet bang zijn ook je eigen grenzen te bewaken. Ik heb wel eens met een zedendelinquent te maken gehad die volhield dat het om echte liefde ging. Dat was te veel voor me, we zijn gestopt.

Groosman is al bijna 25 jaar HGV’er. Is het klimaat veranderd?

‘Ik kijk anders tegen de rechtsorde aan. Als ik zie hoe de strafmaat onder invloed van de tijdsgeest en publieke opinie is veranderd, maak ik me wel eens zorgen. Dat werkt ongelijkheid in de hand. Ook wordt er per regio anders gestraft of per rechter. Nog maar te zwijgen over de ongelijkheid die ontstaat omdat niet iedereen een goede advocaat heeft. En dit heeft niet altijd te maken of de advocaat al of niet door zijn cliënt wordt betaald. Het hangt af van de instelling van de betreffende advocaat. De situatie van vreemdelingen is ook moeilijk te verkroppen. Dat mensen in een onmenselijke detentie zitten en daarna soms nog op straat gezet kunnen worden, begrijp ik niet. Overigens heb ik ook wel meegemaakt dat iemand ten onrechte was veroordeeld. Een jonge moeder zat zes weken lang in beperking. Het gebeurt gelukkig niet zo vaak, maar mensen realiseren zich niet hoe traumatisch dat is voor een mens.‘

Verder lezen over humanistisch geestelijk werk

Wilt u meer weten over humanistisch geestelijk werk, kijkt u dan op de dienstenpagina's van deze website.