Humaniste ziet af in afrika 

Zwoegend en zwetend over de bergen van Ethiopië of stuiterend over de onverharde wegen van de woestijn in Soedan. HV-lid Louise Cornelis (44) deed mee aan de Tour d'Afrique, een fietstocht van Caïro naar Kaapstad. Ze zag af, leerde wat flow is en dat er eigenlijk altijd tijd genoeg is. Toen ze thuis was, schreef ze haar ervaringen op in het boek 'Afzien voor beginners'.

Zoektocht naar zingeving

De reden voor de reis was een zoektocht naar zingeving: welke keuzes in je leven kun je maken.
En wat kan je daarover leren in de extreme context van deze fietstocht. Dezelfde behoefte aan zingeving bracht Cornelis een paar jaar geleden bij het Humanistisch Verbond.
'Ik kende het Verbond van naam, maar wist niet precies wat het deed. Ik ben lid geworden omdat het in het humanisme om zaken gaat waar ik zelf al langer zelf mee bezig ben. De rol van de geestelijk verzorger bij zingeving rond leven en dood heeft daarbij een rol gespeeld. Dat merkte ik toen ik daar mee te maken kreeg toen mijn moeder ziek was. Hij zei dingen die me hielpen en stelde vragen die hout sneden.'  Cornelis' moeder had uitgezaaide kanker.

Ontkenning van de dood

'Ze had er veel moeite mee om onder ogen te zien dat ze dood zou gaan: dat ontkende ze.
De betreffende geestelijk verzorger (Eric de Rooij) vertelde dat dat zo'n beetje de kerntaak was van zijn werk: mensen helpen onder ogen te zien en te accepteren dat het einde van het leven eraan komt.  Wat mij daarin goed deed, was dat het een tegengeluid was tegen wat ik in mijn omgeving vooral hoorde: dat je toch altijd hoop moet blijven houden, het positief moet zien en alles moet proberen.'

Het speelde vooral in de tijd dat haar moeder aan een palliatieve chemokuur bezig was.
Cornelis: 'Ik had me daarin enigszins verdiept en geleerd dat zo'n kuur gemiddeld genomen niets uitmaakt, en door artsen als een laatste strohalm aangeboden wordt. Ook om het maar niet over de dood te hoeven hebben. Met als gevolg een enorme medicalisering van de laatste levensmaanden, iets waarvan mijn moeder eerder had gezegd dat niet te willen. Ik denk dat als mijn moeder goede begeleiding had gehad, ze er niet voor had gekozen. Ik voelde me nogal alleen staan in mijn idee dat de keuze voor chemo een vermijdingsstrategie was. En dankzij het gesprek met Eric dacht ik: 'en toch zie ik dat niet verkeerd'. Overigens is het later helemaal goed gekomen toen mijn moeder in een hospice terechtkwam haar allerlaatste weken werden zo toch nog heel zinvol.

Eigen verantwoordelijkheid

Louise vindt zingeving belangrijk, maar ook de interactie met anderen.  'Voor mijn persoonlijk humanisme is de eigen verantwoordelijkheid heel belangrijk. Ik merk in mijn spreken dat er veel 'moetens' in zijn geslopen. Het helpt me te denken dat ik die 'moetens' zelf creëer en er dus ook verantwoordelijk voor ben. Het zijn mijn zelfgekozen obstakels, dus kan ik ze ook wegnemen.'

Grenzen verleggen

Louise wilde met de reis tevens sportief bezig zijn en ontdekken of ze haar eigen grenzen zou kunnen verleggen. Dat de Tour d'Afrique tot het verleggen van grenzen dwingt, was vanaf het begin duidelijk.
Maar toch ging het nog een stapje verder.
'Een les voor mij was dat er een discrepantie kan zijn tussen verwachtingen die je hebt en de realiteit. En dat je daar mee om moet gaan. Het was eigenlijk niet zo heel moeilijk om het plaatje in mijn hoofd, het ideaal, aan te passen aan de harde realiteit. Daar heb ik wat aan gehad toen ik terugkwam in Nederland. De recessie had toegeslagen en als ZZP'er had ik daar last van. Toen hielp het dat ik mijn verwachtingen kon bijstellen en kon accepteren wat er was.'   

Nut van afzien en flow

Afzien voor beginners gaat over het nut van afzien, maar ook de rijke ervaring van flow.
Die twee zaken liggen heel dicht bij elkaar. 'Soms kun je denken dat je flow eindeloos duurt en rijd je met de hoofd in de wolken maar dan kan het afzien ineens ook weer heel dichtbij zijn. De momenten van flow hebben tot mooie piekervaringen geleid.' Zo schrijft ze in haar boek over flow:

'Flow ontstaat als je helemaal opgaat in een activiteit, als je samenvalt met wat je aan het doen bent. Als het zwaar is, merk je dat niet, het gaat als vanzelf. Je verliest je gevoel voor tijd: het moment duurt eindeloos maar achteraf gezien, heeft de tijd gevlogen. Je kunt pas achteraf zien hoe prettig zo'n ervaring was. Dat is genoeg: flow maakt een activiteit auto-telisch: bevredigend omwille van zichzelf.' 

De bevolking

Cornelis heeft tijdens haar tocht veel geleerd van het contact met de bevolking. 'Mensen in Afrika leven meer in het hier en nu. Dat werd onder meer duidelijk toen we in contact kwamen met een predikant. Hij vertelde wat hij allemaal deed en dat vond ik heel veel. Dus ik vroeg: Heb je daar wel tijd voor? Zijn antwoord was: dat vragen jullie westerlingen altijd.' Dat zette haar aan het denken. 'Wij hebben inderdaad een pre-occupatie met tijd, je leven verandert als je je dat niet meer afvraagt. We praten vaak in termen van 'tijd kost geld' of 'verloren tijd'. De mensen daar zien de tijd niet snel als verloren, want je besteedt de tijd aan jezelf of aan de gemeenschap waarin je leeft.'

 
De rijke blanken

Er waren ook minder goede ervaringen. 'Waar ik moeite mee had is met de rol die we kregen aangemeten door vele mensen die we onderweg zagen. Men zag ons toch vooral als blanken die geld hebben. Er waren heel veel bedelende kinderen. Daardoor krijg je het gevoel dat je gereduceerd bent tot een categorie. Dat is te ééndimensionaal.' 

Schaamte

'Aan de andere kant is het wel ontluisterend te zien hoe scheef de situatie is', vindt Cornelis.
'Dan schaam je je wel eens. Maar ook in de landen zelf zijn er enorme verschillen.In Zambia hebben we ook exorbitante rijkdom gezien. Wat daar aan te doen is? Ik denk dat het humanisme iets zou moeten zeggen over rechtvaardige handel, want dat werkt beter dan alleen ontwikkelingshulp. Maar ook zullen we met zijn alleen een stapje terug moeten doen, want er zijn niet genoeg grond- en brandstoffen voor iedereen als we ons model van ontwikkeling blijven hanteren.'

Afzien als bron voor zingeving

Louise hoopt dat haar boek mensen aan het denken zet. 'Afzien is niet iets puur lichamelijks, het kan ook een bron voor zingeving zijn, althans dat was het voor mij. De filosoof Mark van den Bossche heeft hier veel over geschreven. Hij schreef dat ons hersenen in zekere zin belichaamd zijn en ons denken dus ook. Ik ben zelf taalkundige en merk ook dat taal vaak embodied (belichaamd) is. Daarom lukt het volgens ook niet precies om computers zo te laten denken als mensen, ons denken is te nauw betrokken bij ons lichaam.'

Foto's: Met dank aan Henk Vermaas! 

Meer informatie

Lees meer over het boek en/of het bestel het op de website Afzien voor beginners.   

Meer lezen, kijken en luisteren

Kijk in ons dossier levenskunst

Gepubliceerd:13-07-2010