de autonome route is de belangrijkste

Op 14 maart organiseerde de NVVE 'Ongeneeslijk Oud', een debat over het zelfgewilde levenseinde bij voltooid leven. Drie routes voor stervenshulp kwamen aan bod: de medische, de autonome en de hulpverleners route. Directeur van het Humanistisch Verbond Ineke De Vries vindt dat de verschillende routes elkaar niet uitsluiten.

De middag in een volle congreszaal van hotel Krasnapolsky (450 mensen) begint met de vertoning van een fragment uit een interview met Huib Drion, dat Hans Trompetter namens De Vrije Gedachte met hem hield. Drion vertelt daarin waarom volgens hem ouderen die klaar zijn met leven waardig moeten kunnen sterven en waarom er een pil beschikbaar moet zijn om dat mogelijk te maken.

Bijna twintig jaar later na het veel geciteerde pleidooi van Drion in NRC (1991) blijkt het voor ouderen die klaar zijn met leven nog steeds zeer moeilijk stervenshulp te krijgen. Dat blijkt onder meer uit de documentaire 'De laatste wens van Moek'. 
In deze documentaire van Nan Rosens wordt het verhaal verteld van Albert Heringa (lid NVVE en HV) die zijn moeder aan medicijnen helpt waardoor zij op haar verzoek kan sterven. Na afloop is er een groot applaus voor hem. Heringa, ook lid van het panel, vertelt dat hij vervolgd wordt en dat hij langdurig verhoord is.
Hij vindt dat vooral vervelend voor zijn omgeving.

Drie routes

Directeur van de NVVE Petra de Jong houdt daarna een korte inleiding over voltooid leven.
Zij vertelt dat er bij hulp bij een doodswens vanwege voltooid leven drie routes zijn:

• De medische route waarbij een arts stervenshulp biedt;
  
• De hulpverleners route waarbij een team van speciaal daarvoor opgeleide hulpverleners hulp bij zelfdoding bieden;
• De autonome route waarbij het individu zelf door bijvoorbeeld verstrekte medicijnen een einde aan zijn/haar leven kan maken.  

De Jong zegt dat de NVVE nog geen standpunt heeft en dat de NVVE graag van de zaal wil horen welke route gekozen zou moeten worden. Bohlmeijer stelt voor om door middel van hand opsteken te stemmen. De meeste handen gaan omhoog bij de medische route, daarna kiest men voor de hulpverleners route. Maar de meeste handen zijn te zien bij de autonome route. Alle handen gaan  omhoog bij het voorstel om alle drie de routes te bewandelen.

Kattebelletjes tellen niet

Bij de bespreking van de medische route komen ervaringen met huisartsen aan de orde. De artsen weigeren soms hulp of geven verkeerde adviezen. Een huisarts gaf het advies om door middel van versterving een einde aan het leven te maken, omdat dit het gemakkelijkst zou zijn.
Maar het proces van versterving bleek uiteindelijk vreselijk en onmenselijk. Een ander vertelt dat haar moeder in drie brieven aan verschillende familieleden uitdrukkelijk haar doodswens kenbaar maakte en dat de huisarts dat afdeed met de opmerking: kattebelletjes aan de familie tellen niet. 
Petra de Jong, voormalig longarts, en SCEN-arts Flip Sutorius vinden dat het wel tot de taak van de artsen behoort. De euthanasiewet is er al en daarin ligt de stervenshulp ook bij de arts, bovendien valt het onder de artseneed, zorgverlening bij het lijden hoort erbij.

Ineke de Vries vindt dat de verschillende routes nu tegenover elkaar worden gezet, terwijl het een het ander niet uitsluit. 'De hulpverleners moeten gezien worden als begeleiders. De arts wordt betrokken voor de medische problemen, andere hulpverleners kunnen het gesprek aangaan over de doodswens, ook met de omgeving van de persoon. Al deze hulpverleners zijn niet betrokken als de beslissers maar als begeleiders', meent De Vries.
Iemand in de zaal merkt op dat voor hem het verlies van persoonlijke waardigheid de beslissende factor is, hij wil niet incontinent en met een luier om sterven. En het moment van het verlies van waardigheid kan iemand alleen zélf bepalen. Bohlmeijer concludeert dat er een verschuiving plaatsvindt van drie routes naar een tegenstelling tussen twee routes: de autonome versus de hulpverleningsroute.

Geen tegenstelling

Volgens de Ineke Vries is er geen tegenstelling. 'De persoon bepaalt zelf, maar krijgt hulp voor de route naar het uiteindelijke sterven. Zoals begeleiding in het bespreekbaar maken van de doodswens en advies voor verschillende medicijnen of hulp bij het innemen van de benodigde medicijnen', meent De Vries. Een mevrouw uit de zaal vult aan dat het voor haar moeder niet mogelijk is een einde aan haar leven te maken, ze kan niet zelf van het balkon springen en zelfs als de medicijnen wel beschikbaar waren kan ze die niet meer zelfstandig innemen. Hoe dan ook zal zij hulp bij haar zelfdoding moeten krijgen.

Autonome route nog ver weg

Hedy d'Ancona legt uit wat de initiatiefgroep Uit Vrije Wil nastreeft. De groep pleit voor ervoor dat hulp bij zelfdoding uit het Wetboek van Strafrecht gaat en dat de autonomie centraal staat. Je beslist zelf maar kunt gebruik maken van de hulpverlener om aan middelen te komen. Zij maakt een vergelijking met abortus, ook daarbij beslist de vrouw zelf of ze een abortus wil, maar ze voert deze abortus niet zelf uit. Uit praktische overwegingen hebben ze gekozen voor deze optie. De wet krijg je niet zo snel naar de autonome optie, de abortuswetgeving heeft destijds ook een lange route afgelegd voor deze tot stand is gekomen. Velen in de zaal delen de mening dat de autonome route nog ver weg is. De mensen die bij dit debat aanwezig zijn, zijn allemaal goed geïnformeerd maar voor het overgrote deel van de bevolking geldt dit niet. Een Humanistisch spreekster bij uitvaarten geeft het voorbeeld dat ze vaak wordt gevraagd te spreken bij een uitvaart maar dat mensen niet weten wat humanisme is en nog nooit van het Humanistisch Verbond gehoord hebben.
Zo is het ook bij deze problematiek; mensen weten niet waar ze informatie kunnen vinden en zijn vaak afhankelijk van de plaatselijke arts voor hulp en advies.

Mette Rurup geeft aan dat uit haar onderzoek blijkt dat mensen vaak kiezen voor de
hulpverleners route en liever bij een arts om hulp vragen. Marthy Zoetemelk geeft aan dat ze uit haar ervaringen in verzorgingstehuizen geleerd heeft dat het allerbelangrijkste is dat de doodswens bespreekbaar wordt. Ouderen met een doodswens worden nu al snel depressief verklaard, terwijl ze gewoon iemand naast zich willen hebben om mee te kunnen praten.

Conclusies

Bohlmeijer rondt het debat af met de conclusie dat de zaal of het volk verder is dan de politiek en de professionals in hun denken en willen. Een man in de zaal merkt op dat we het voorlopig moeten doen met de huidige wetgeving en dat we daarom de arts te vriend moeten houden. We moeten proberen de artsen zover te krijgen dat ze hulp bieden bij zelfdoding vanwege voltooid leven. Petra bedankt de zaal voor alle opmerkingen en vat samen; dat dokters niet mee willen werken is niet goed, dat deze problematiek gemedicaliseerd wordt is eveneens niet goed. De hulpverlenersroute is op dit moment niet mogelijk, het zou nu strafbaar zijn. En uit de grote voorkeur voor de autonome route concludeert ze dat mensen in de zaal niet afhankelijk willen zijn. Al deze zaken zal de NVVE meenemen in hun standpuntbepaling. En hiermee wordt een levendig en vruchtbaar debat voorlopig afgesloten.

Belangrijkste conclusies van het debat:

• Publiek is verder dan politiek en professionals
• De autonome route / de autonomie is het belangrijkst
• Er is geen tegenstelling tussen de autonome en hulpverleners route
  

Verslag: Ankie Spelbrink
Fotografie: Charlotte Bogaert

Zie voor een uitgebreid verslag ook de site van de NVVE.

Meer informatie

Lees het interview en bekijk de documentaire De laatste wens van Moek op de site van de NVVE

Meer kijken, lezen en luisteren

Wij hebben een discussieforum geopend. Hier kunt u uw mening geven over het burgerinitiatief 'Voltooid Leven' of uw persoonlijk verhaal vertellen. Praat mee! Kijk verder in ons dossier en de blogs MagIkDood en Voltooid Leven van de NVVE.

Gepubliceerd:15-03-2010