het belang van echte wetenschap : interview met Hans Dooremalen

Geloof in tv-mediums als Char, de werking van homeopathie of het bestaan van een Intelligent Design. Waarom hebben mensen ongefundeerde exotische overtuigingen? Wetenschapsfilosoof dr. Hans Dooremalen gaat 19 september in de Anton Constandse lezing op zoek naar een antwoord. Dooremalen denkt dat evolutie daar een rol bij speelt. Het leggen van foutieve causale verbanden heeft evolutionaire voordelen. Voor goede wetenschap is het funest.

Het overkomt Dooremalen ook wel eens dat hij een verkeerd causaal verband veronderstelt.
´Een poosje geleden kreeg ik koorts nadat ik een groene peper had gegeten. Mijn brein trok direct de conclusie dat er een verband moest zijn tussen het eten van de peper en mijn koorts. Ik heb daarna ook een aantal weken geen peper gegeten, terwijl er waarschijnlijk een andere oorzaak is geweest.'

Redeneren is feilbaar

Want redeneren is feilbaar, denkt Dooremalen. 'We trekken verkeerde conclusies, maar dat helpt ons soms. Dat is waarschijnlijk hard-wired in ons brein vastgelegd en heeft het een evolutionaire basis. In de Anton Constandse lezing zal Dooremalen hiervan een aantal voorbeelden behandelen bij mens en dier.
'In de ontwikkelingspsychologie is bekend dat kinderen met verschillende achtergronden (seculier en religieus) een teleologisch wereldbeeld hebben. Dat betekent dat ze in alles wat ze zien een doelgerichtheid willen ontdekken. Als je aan ze vraagt 'Waarom zijn er leeuwen?' dan antwoorden ze 'voor ons om naar de dierentuin te kunnen gaan.' Ook bij dieren speelt het een rol. 'Bekend is een experiment met ratten die bestraald werden, daarna eten kregen en ziek werden. Ze werden niet ziek van het eten, maar van de straling, toch stopten ze met het eten van dat specifieke voedsel. Dat is verstandig omdat het voor de rat aannemelijk was dat het eten de oorzaak was.'

'Wat een onzin'

Foute conclusies over zaken in de wereld kunnen ons dus helpen. Maar er zijn ook grote gevaren. Vooral als op basis van foute redeneringen verklaringen ontstaan die uitgroeien tot diepe overtuigingen of zelfs pseudowetenschappelijke claims. Daarover schreef Dooremalen met Herman de Regt het boek 'Wat een onzin'.
In dit boek laten zij aan de hand van een aantal cases zien dat in populaire publicaties over paranormale zaken vaak onterecht een wetenschappelijke status geclaimd wordt voor onderzoek dat zou bewijzen dat bovennatuurlijke zaken echt bestaan. Dat heeft gevolgen. 'Als je gelooft in genezing op pertinent foute gronden, kun je dat met je leven bekopen. Zoals het tragische geval van Sylvia Millecam die geloofde in de geneeskracht van Jomanda laat zien.'  
In het boek worden tevens de verdedigers van het Intelligent Design op de hak genomen. Zij beweren dat er wetenschappelijke bewijzen zijn voor een bovennatuurlijke kracht die ingegrepen heeft in de evolutie van het leven op aarde.

Hardnekkigheid

Dooremalen verbaast zich over de hardnekkigheid van het geloof in verklaringen voor zaken die moeilijk te verklaren te lijken. Hij ziet dat terug bij zijn studenten. 'Het blijkt dat 50 procent van mijn tweedejaars psychologiestudenten meent dat er een 'los bewustzijn' kan bestaan buiten het brein, terwijl daar toch geen enkel bewijs voor is.' Daarom is voorlichting over wat goede wetenschap is zo belangrijk, vindt Dooremalen.
'Ik ga samen met Herman de Regt het land in naar middelbare scholen en vertel hoe het medium Char te werk gaat. We leggen haar trucjes uit. Het eerste wat de scholieren dan zeggen is: 'Maar hoe doet Derek Ogilvie dat dan, dát is toch niet te verklaren?'  Er is nog veel werk te verrichten, zo lijkt het.

Over Hans Dooremalen

Dr. Hans Dooremalen studeerde filosofie en promoveerde in 2003 aan de Radboud Universiteit in Nijmegen op het thema filosofie van de geest. Momenteel is hij verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en de Vrije Universiteit Amsterdam. Met Herman de Regt publiceerde hij het boek "Wat een onzin!' (Boom, 2008). Hij is mede-auteur van het studieboek: Exploring Humans. An introduction to the philosophy of the social sciences (Boom, 2007) een overzicht van de belangrijkste stromingen in de wetenschapsfilosofie tot en met de eenentwintigste eeuw.  

Meer informatie

Kijk op de website www.hansdooremalen.nl. Daarop ook een link naar een interview bij VPRO boeken. Dooremalen was tevens te gast bij OBA Live. Meer informatie over de Anton Constandse lezing dit jaar vindt u op de website van de Vrije Gedachte. Daar kunt u zich ook aanmelden.
Op internetradio van human.nl zal de lezing ook worden uitgezonden.

Gepubliceerd:16-09-2009