Eenzaamheid ouderen bestrijden met zingeving

Vergrijzing, marktgerichtheid, individualisering en ontkerkelijking. Deze combinatie is er de oorzaak van dat er weinig aandacht is voor levensvragen, zingeving en spiritualiteit bij ouderen in de gezondheidszorg en het welzijnswerk. Dat leidt tot gevoelens van gemis en eenzaamheid. Het Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen wil dat voorkomen. Samen met het Humanistisch Verbond. Op 9 september trad het HV toe als kernpartner van dit netwerk.

Mariëlle Cuijpers en Christien Begemann van Kenniscentrum Vilans namen in 2008 het initiatief tot het netwerk. 'Ons doel is simpel', vertelt Begemann. 'Met het Humanistisch Verbond en de acht andere kernpartners zorgen we er gezamenlijk voor dat er meer aandacht komt voor het belang van en de ondersteuning bij levensvragen van ouderen. Die aandacht moet er zijn bij de zorgverleners en de beroepskrachten, maar ook bij de beleidsmakers van zorginstellingen, zorgverzekeraars en gemeentes. Zij gaan immers over de financiering van de zorg.´ Uiteindelijk zal ook de politiek er meer aandacht voor moeten krijgen. 'Als er landelijk meer nadruk komt voor deze specifieke kant van zorg en welzijn, straalt dat uit naar de provinciale en lokale overheden en instellingen.'

Stille vragen

Begemann is altijd werkzaam geweest in de ouderensector en kan zich de eenzaamheid van ouderen goed voorstellen en het invoelen. 'Het gebrek aan aandacht voor levensvragen in de hulp en zorg voor ouderen kan een gevoel van eenzaamheid teweeg brengen. Wij onderscheiden twee vormen van levensvragen, al zijn deze niet vastomlijnd gedefinieerd: alledaagse en existentiële.
De alledaagse levensvragen gaan over de zinervaring van alledag. Was dit een zinvolle dag, heb ik wat betekend voor een ander, heb ik iets leuks meegemaakt? Kortom wat was meer en minder de moeite waard vandaag? De existentiële vragen noem ik wel de stille vragen. Die hangen direct samen met de fase van de ouderdom: het terugkijken en beschouwen, hoe heb ik het gedaan, hoe kijk ik naar mezelf. Ook wordt er vooruitgekeken, naar het naderende einde en de betekenis daarvan. Als ouderen met deze vragen geen goed contact meer hebben, kan dat een enorm gemis zijn en een gevoel van eenzaamheid opleveren.'  
Dat wil het Expertisenetwerk voorkomen door de verschillende betrokkenen bewust te maken. Vrijwilligers en beroepskrachten worden getraind en van kennis en informatie voorzien. Daarnaast wordt kennisuitwisseling gestimuleerd. Het netwerk heeft een interactieve website, ontwikkelt publicaties en organiseert debatten en bijeenkomsten.

Grote respons

Met succes. De zalen zijn tijdens de bijeenkomsten bomvol. ´Je merkt dat hier een grote behoefte aan is,´ vertelt Begemann enthousiast. De grote respons en onderlinge uitwisseling tussen lokale projecten en diverse beroepsgroepen ziet ze als de belangrijkste resultaten van het netwerk, na bijna anderhalf jaar. ´We hebben het tij mee, was er zo'n vijf jaar geleden weinig belangstelling meer voor zingeving en spiritualiteit, nu staat het weer hoog op de maatschappelijke agenda.´

Blij met het humanisme

Begemann is blij met de toetreding van het Humanistisch Verbond als kernpartner. Naast organisaties als Vilans, Agora, Actiz en de Mogroep is een aantal protestante en katholieke organisaties als kernpartner bij het netwerk betrokken.´Wij zijn levensbeschouwelijk neutraal en willen daarin als netwerk ook overstijgend zijn,´ zegt Begemann. 'Het humanisme is een belangrijke stroming in ons land dus is het fijn dat ook die stroming nu vertegenwoordigd wordt. Wat kennisdelen betreft zijn het vooral de humanistisch geestelijk begeleiders in de zorg die bij kunnen dragen aan het netwerk. Aan het agenderen van het thema levensvragen en ouderen in de regio en het bekendmaken van de verschillende producten van het netwerk biedt de afdelingsstructuur van het Verbond kansen.'

Krachten bundelen

Ineke de Vries, directeur van het Verbond, ondertekende de samenwerkingsovereenkomst.
Zij is er verheugd over en onderschrijft het belang van aandacht voor zin- en betekenisgeving in de zorg helemaal. 'Het is van groot belang dat we zorgondernemers en zorgverzekeraars duidelijk maken waarom aandacht voor levensvragen bij ouderen zo essentieel is. Gesprekken over de toenemende afhankelijkheid, kwetsbaarheid van mensen die in een zorgafhankelijke situatie verkeren, hebben een positieve invloed op ziekteverloop en welzijn. Als hen dat duidelijk is, kan hier een structurele financiering voor komen.'

De Verbondsdirecteur merkt dat ontwikkelingen in de zorg direct invloed hebben op de dagelijkse praktijk van de humanistisch geestelijk verzorgers. 'Wij zijn dan ook al een tijd bezig met innovatieve projecten. Je ziet dat humanistisch geestelijk verzorgers zich niet meer alleen bezig houden met één op één gesprekken aan het bed. Zo trainen zij ook verpleegkundigen en vrijwilligers om de levensvragen bij ouderen te herkennen en ermee om te gaan. Daarnaast maken zij onderdeel uit van Moreel Beraad en nemen zij steeds vaker zitting in medisch-ethische raden. Eén van de projecten van het Expertisenetwerk gaat ook over innovatie. Dan is het goed kennis te delen, expertise toe te voegen en te leren van elkaars ervaringen.'
Zin- en betekenisgeving vindt niet alleen binnen de instellingen plaats, maar ook steeds meer daarbuiten, denkt De Vries. 'Ouderen blijven langer zelfstandig wonen. Daar moeten geestelijk begeleiders op inspringen. De doelen van het netwerk en van de geestelijke verzorging van het Humanistisch Verbond sluiten ook op dit punt naadloos op elkaar aan. Door krachten te bundelen en netwerken aan elkaar te koppelen sta je sterker.' 

Meer informatie

Meer informatie over het Expertisenetwerk en alle daarin vertegenwoordigde kern- en steunpartners, vindt u op de website www.netwerklevensvragen.nl 

Gepubliceerd:11-09-2009