Verhalen over de veerkracht van veteranen

Militairen worden tijdens missies geconfronteerd met gebeurtenissen die grote indruk maken. Ze komen thuis met het hoofd vol verhalen over geweld, verlies en onmacht. Maar ook met verhalen die getuigen van grote solidariteit en veerkracht. Bart Hetebrij is humanistisch geestelijk verzorger (HGV'er) bij de krijgsmacht. Hij bundelde 12 levensverhalen van veteranen, militairen en het thuisfront in het boekje 'Veerkracht'.

'Vele militairen vinden het lastig de verbinding met de maatschappij te maken als ze terugkomen in Nederland. Ze voelen zich niet altijd begrepen. Sommige veteranen lopen daarom vast,' vertelt Hetebrij. Hij vraagt met het boekje meer erkenning en begrip voor militairen en hun thuisfront (partners en familie). Want begrip uit de samenleving zal de veerkracht versterken. Er is bewust gekozen voor 12 verschillende verhalen. 'Er heersen twee beelden van de veteraan: het is een getraumatiseerde jongen of een heer op leeftijd die op het defilé vol trots zijn onderscheiding draagt. Daar zit echter een wereld tussen. Daarom heb ik gekozen voor verhalen van veteranen uit verschillende krijgsmachtonderdelen, met verschillende dienstverbanden, in verschillende functies, uit verschillende missies. Tevens zijn er enkele verhalen opgenomen van familieleden en partners. Eveneens een belangrijke groep.'

Nuldelijnszorg

Hetebrij werkt al een aantal jaren als geestelijk verzorger bij de dienst Humanistische Geestelijke Verzorging van Defensie voor veteranen en hun thuisfront in vijf provincies. Zijn ervaring is dat individuele begeleiding vaak lastig te organiseren is in zo'n groot gebied. 'We richten ons nu steeds vaker op groepswerk en het organiseren van de nuldelijnszorg (zorg door mantelzorgers, vrijwilligers en familie). Het blijkt dat mensen veel van elkaar kunnen leren.' Zo onderzocht Hetebrij samen met Bavo Hopman onder meer hoe veteranen beter begeleid kunnen worden. Daarvoor zette hij een klussenbedrijf op, waarbij leerlingen en jonge veteranen oudere veteranen helpen met klussen in en rond het huis. Daarnaast worden er terugkeerconferenties voor veteranen en het thuisfront georganiseerd. (Bekijk het filmpje daarover op YouTube).

Verbinding met de maatschappij

Uit de verhalen in het boek blijkt dat veteranen bij terugkeer moeilijk de verbinding maken met de maatschappij. Dat heeft verschillende oorzaken. De mannen en vrouwen op missie ervaren een grote onderlinge verbondenheid en solidariteit. Die missen ze in de samenleving. Zoals o.a. blijkt uit het verhaal van specialist Peter van Aggelen. 'Je moet elkaar door die periode heen slepen. Dat levert kameraadschap en verbondenheid op die je nergens anders tegenkomt.' Verder ontbreekt in de samenleving structuur. 'Als je op missie bent is er veel structuur. In de samenleving ben je echter op jezelf aangewezen,' licht Hetebrij toe. Bosnië-veteraan Marcel Rutgers verwoordt het in het boek als volgt. 'Het leger had me omgebouwd tot militair, maar was vergeten mij terug te bouwen tot burger [...]. Overal haakte ik af. Ik was de structuur kwijt. Ik woonde samen, maar wij begrepen elkaar niet meer.
Door mijn antisociale gedrag sneuvelde de relatie, raakte ik mijn huis en mijn baan kwijt.'

Preventie en empowerment

Als veteranen (zoals Rutgers) in de problemen komen, komt psychische hulp wel eens te laat.
Want hulp zoeken past niet zo goed bij een militair: die lost zijn probleem liever zelf op. 
IFOR-veteraan John Trippenzee: 'Bij de psychologische debriefing in het uitzendgebied vroegen ze mij of ik iets meegemaakt had waar ik later last van zou kunnen krijgen. Nee, natuurlijk niet, waar moet ik nou last van krijgen? Sodemieter op.'

Hetebrij legt uit: 'Een militair is meer gericht op beheersing en controle dan de meeste burgers. Verlies daarvan is moeilijk te accepteren en leidt ertoe dat ze te laat hulp vragen.We leren als HGV'ers het thuisfront daar alert op te zijn. Wat is normaal gedrag en wat niet? Preventie is heel belangrijk. Onze aanpak is daar vooral op gericht. Dat is ook humanistisch, want hulpverlening tast de autonomie van mensen altijd in enige mate aan. We willen mensen zo veel mogelijk in staat stellen zelf hun leven vorm te geven, 'empowerment' te geven. Dat doen we door veel voorlichting te geven en zowel sociale steun als onderlinge solidariteit voor ze te organiseren. En dat werkt goed.'

Meer kijken, luisteren en lezen

Wilt u meer weten over het werk van geestelijk verzorgers, kijk dan op onze dienstenpagina's.
Meer verhalen van geestelijk verzorgers en hun werk vindt u in de series De kunst van... en De waarde van...

Gepubliceerd:01-09-2009