'Democratie begint thuis en in het dagelijks leven'

Tot en met 3 november is het 'de Week van de Democratie'. Het doel van dit initiatief is mensen te stimuleren na te denken over de essentie van de Nederlandse democratie. Het Forum voor Democratische Ontwikkeling (FDO) is samen met het ministerie van Binnenlandse Zaken organisator. Voorzitter van het Humanistisch Verbond Rein Zunderdorp is secretaris en woordvoerder van het FDO.

Onverschilligheid is volgens Zunderdorp de grootste bedreiging voor onze democratie.
‘We mogen niet denken dat democratie er van nature is, en geen gevaar loopt.’ Daarom wordt er tijdens de Week van de Democratie in het hele land aandacht gevraagd voor de democratie in het dagelijks leven, de vrijheidsrechten en de parlementaire democratie.

Participatie

Het democratisch gehalte van een samenleving staat of valt bij de participatie van burgers.
Hier lijkt in Nederland (en in Europa) nog wel iets op af te dingen. Denk alleen maar aan de slechte opkomst bij de verschillende verkiezingen.
Zunderdorp: ‘Het Forum voor democratische Ontwikkeling draagt consequent steentjes bij aan participatie van burgers door kansen te bieden aan initiatieven van onderop. Want democratie begint thuis en in het dagelijks leven. We moeten in gezinnen, in de buurt, op het werk en in het openbaar bestuur openstaan voor initiatieven van kinderen en volwassenen die iets voor elkaar en de publieke zaak willen doen. Dat aanmoedigen en niet ontmoedigen is belangrijk.’

Democratische burgers

Op die manier kunnen burgers zich ontwikkelen tot democratische burgers. Maar welke eigenschappen heeft een democratische burger dan?
‘Een democratische burger toont belangstelling voor het algemeen belang ofwel de publieke zaak, is kritisch maar ook constructief. Dat wil zeggen, hij laat zien hoe het dan beter kan. Daarnaast is hij niet te snel op zijn teentjes getrapt, maar keert zich wel tegen hufterigheid’, zo luidt de definitie van Zunderdorp.

Er valt veel te verbeteren

Sommige politicologen vinden dat liberale democratie wordt uitgehold door lobby' s, persoonsverheerlijking, populisme en te veel afstand van de politiek tot de burger.
Zunderdorp erkent de problemen, maar is toch optimistisch. ‘Er valt veel te verbeteren, maar ieder van de genoemde zaken maakt deel uit van de liberale democratie zolang het binnen proporties en regels van fatsoen blijft. Lobby is prima, mits transparant. De inzet en kwaliteit van personen is essentieel voor de democratie, maar blinde verheerlijking of volgzaamheid (zoals in Italië) is een bedreiging. Populisme in de betekenis van 'sterk rekening houden met wat het volk vindt' is democratisch, maar als het opportunisme wordt en tot onsamenhangend en willekeurig beleid leidt, is het de dood in de pot.’  

Afstand tussen politiek en burger hoeft op zichzelf geen probleem te zijn, denkt Zunderdorp.
‘Een zekere afstand als gevolg van verdeling van verantwoordelijkheden en taken is goed voor de democratie, maar een te grote afstand en wederzijds onbegrip is een bedreiging.’ 

Democratie en humanisme

De liberale democratie heeft volgens Zunderdorp dus wel toekomst. ‘Uiteindelijk hebben vrijwel alle burgers een groot belang bij de vrijheidsrechten en een goed functioneren van de democratie, er is geen acceptabel alternatief. Wel vraagt het een permanente inzet, als humanisten moeten we daarin vooraan lopen.’ 
Want democratie en humanisme horen bij elkaar, vindt Zunderdorp.
‘Humanisme kan niet zonder democratie en democratie zonder humanisme komt bijna niet voor.
Ze zijn allebei sterk verbonden met individuele mensenrechten: zowel vrijheden om jezelf te ontplooien en vreedzaam samen te leven als de vrijheid om je mening te uiten. Maar ook de mogelijkheid je te verenigen en bij te dragen aan de politieke besluitvorming zijn zowel in het humanisme als in de democratie centrale waarden.’

De individuele vrijheid blijft daarbij voor humanisten het belangrijkst.
‘De individuele vrijheid is belangrijker dan vrijheden van collectiviteiten (die individuen juist vaak onderdrukken). Vrijheid kan echter alleen gedijen in een cultuur van verdraagzaamheid, wederzijds respect en beteugeling van asociaal gedrag.’

Twee tips

Zunderdorp heeft twee tips voor deze week. Heel klein en heel groot: klein is de fototentoonstelling democratie in de Czaar Peterbuurt. Dat is een initiatief van Flower Fox Studio. 
Het is een expositie van mooie foto' s met een verhaal over democratie. En heel groot: het open huis van het Fort van de Democratie in Utrecht. Dat is een interactieve tentoonstelling voor jongeren in een oud fort dat onze vrijheid en de democratie beschermde.

Meer informatie

Kijk voor meer informatie en de agenda van de week van de democratie op www.weekvandedemocratie2009.nl. De Humanistische Alliantie en het Humanistisch Verbond zijn partners van de Week van de Democratie. Daarom zult u merken dat op de website  www.human.nl en de website van het Humanistisch Verbond deze week veel aandacht besteed wordt aan één van de evenementen, zoals de opening van het Fort van de democratie en de fototentoonstelling in de Czaar Peterbuurt.   Human.nl maakte in 2007 een speciale aflevering van 'De vloer op' over democratie. Bekijk deel 1 en  deel 2

Gepubliceerd:25-10-2009