Hulp bij doodswens bij psychiaters op agenda

In de film 'Mag ik dood' wordt het gebrek aan hulp aan chronisch psychiatrische patiënten met een doodswens aan de kaak gesteld. Uit de film blijkt dat psychiaters daar bijna nooit op ingaan. Bijna een jaar na de film tonen psychiaters meer aandacht voor het thema. De Nederlandse Vereniging van Psychiaters (NVvP) heeft haar richtlijn voor hulp bij zelfdoding na jaren weer openbaar gemaakt. Ook organiseerde de NVvP tijdens het voorjaarscongres een symposium over het onderwerp: 'Hulp bij zelfdoding: een brug te ver of ultimum remedium?' De beroepsgroep beweegt.

Psychiaters Anne-Marie van Dam en Erik Sikkens organiseerde het symposium 'Hulp bij zelfdoding: een brug te ver of ultimum remedium?' tijdens het voorjaarscongres van de NVVP in Groningen tussen 1 en 3 april. Beide psychiaters komen aan het woord in de documentaire ‘Mag ik dood’ van Eveline van Dijck, die op 29 mei 2008 in Den Haag met een publieksvertoning en debat voor het eerst werd gepresenteerd en bediscussieerd. Anne-Marie van Dam is de psychiater, die in de film ' Mag ik dood' een belangrijke rol speelt en de mening van een groot deel van haar collega’s verwoordt. Erik Sikkens was de laatst behandelende psychiater van de hoofdpersoon uit de film Cathma, de zus van filmmaakster Eveline van Dijck.

Van Dijck doet op het blog Mag ik Dood verslag van het symposium in Groningen. Anne-Marie Van Dam liet daar ter introductie van het thema een aantal fragmenten uit de film zien. Aan de hand daarvan ging psychiater Fons Tholen in op de NVvP-richtlijn, waarin staat hoe om te gaan met een verzoek om hulp bij zelfdoding door patiënten met een psychiatrische stoornis. Tholen benadrukte dat uitgangspunt van de NVvP-richtlijn is dat elk verzoek om hulp bij zelfdoding in eerste instantie opgevat moet worden als vraag om levenshulp. Hij presenteerde daarnaast het onderzoek uit 1994-1995 naar de verzoeken om euthanasie en kondigde aan dat dit onderzoek binnenkort herhaald wordt, onder meer met de steun van de NVVE.

Meer verzoeken om hulp verwacht

Te verwachten is dat uit het nieuwe onderzoek zal blijken dat het aantal verzoeken voor hulp bij zelfdoding veel hoger zal gaan liggen. Tholen schat in dat 500 à 600 psychiatrische patiënten per jaar herhaaldelijk een verzoek doen bij hun behandelaar. De psychiater benadrukte ook dat hij het een uiterst moeilijk onderwerp blijft vinden. Hulp bij zelfdoding mag nooit een automatisme worden en het mag niet in het verborgene geschieden. Uitzonderlijke behoedzaamheid is geboden m.b.t. het criterium uitzichtloosheid. Daar zit vooral de crux bij psychiaters. Anne-Marie van Dam verwoordde dat helder in de film.

Hulp is mogelijk

Dat het toch mogelijk is binnen de wet hulp te verlenen, bleek uit de presentatie van Johan Huisman.
Hij ging in op één van de twee casussen waarbij hij in 2008 zelf betrokken was. (zie het filmpje op het blog 'Mag ik dood'). Gevallen die door de Regionale Toetsingscommissie overigens als wettelijk geoorloofd zijn beoordeeld. Waarom zou de psychiater hulp verlenen in deze gevallen?, zo stelde Huisman. Bij het beantwoorden van deze vraag noemde hij:

• een menswaardige manier van sterven
• de hulpvrager hoeft geen toevlucht te nemen tot zelfdoding in eenzaamheid en / of via een ‘harde’ methode

Visie van de NVVE

Petra de Jong, voorzitter van de NVVE en longarts gaf de visie van de NVVE weer.
Zij begon met een verslag van de uitkomsten van een recent onderzoek naar de motieven van psychiaters om niet op een vraag om zelfdoding in te gaan. Dit waren: de taakopvatting wordt gezien als het redden van levens; het doel is de doodwens om te buigen naar een levenswens; de doodswens wordt gezien als een symptoom van depressie. 17 procent van de ondervraagden heeft op grond van geloof gewetensbezwaren. De Jong benadrukte het belang van een netwerk van deskundigen, vervolgbijeenkomsten, publieksbijeenkomsten en debatten. De NVVE zal protocollen en wetenschappelijk onderzoek blijven stimuleren. Desgevraagd vertelde De Jong dat zij als longarts 16 keer betrokken was bij hulp bij zelfdoding/uitvoeren van euthanasie, ook in de periode ver voor de Euthanasie-wet. Dat zij al die situaties nog helder op haar netvlies had, maar dat zij in alle gevallen nog steeds het gevoel had dat het goed geweest was en zij er goed aangedaan had om in te gaan op het verzoek.

Vrees voor hellend vlak

Tijdens de discussie kwam een tegenstander van euthanasie en hulp bij zelfdoding aan het woord, die bang was dat we ons op een hellend vlak bevinden. Herhaaldelijk noemde zij de ‘tegenoverdracht’ die bij de behandelaar zit. Daarmee bedoelde ze dat de behandelaar een belang heeft, die wil een oplossing aanreiken en staat met de rug tegen de muur als behandelingen niet aanslaan. En het gegeven is dat euthanasie / hulp bij zelfdoding met 100% kans op succes ingezet kan worden.
Fons Tholen deelde de mening van het hellend vlak allerminst en sprak dit met kracht tegen en dat daar geen aanwijzingen voor zijn.

Debat in Alkmaar

Het Humanistisch Verbond organiseert dit voorjaar verschillende publieksdebatten over de film. De volgende zal plaatsvinden in Bergen (NH) en wordt georganiseerd door de afdeling Alkmaar Den Helder
Datum: 15 april 2009, aanvang 20.00 uur,
Locatie: Filmtheater Cinebergen, Eeuwigelaan 7, 1861 CL Bergen,
Aanmelden: via info@humanistenforum.nl.
U ontvangt een bevestiging per email en het gevraagde aantal toegangsbewijzen per post. Er zijn ca. 100 plaatsen beschikbaar, dus wacht niet te lang met aanmelden!

Meer kijken, luisteren of lezen

Lees ons webdossier over dit onderwerp

Gepubliceerd:07-04-2009