'Mag ik dood' heeft debat op gang gebracht

Dat chronisch psychiatrisch patiënten met een doodswens geen hulp krijgen van artsen en psychiaters. Dat is de schrijnende problematiek die aan de kaak wordt gesteld in de documentaire 'Mag ik dood' van Eveline van Dijck. Het is morgen een jaar geleden dat de film in première ging. De film bracht een goed debat op gang: in de media, in de politiek en bij verschillende beroepsgroepen, waaronder de psychiaters.

'Mag ik dood' werd gemaakt met steun van het Humanistisch Verbond, Human en het Fonds Psychische Gezondheid. Doel was om een debat op gang te brengen over de doodswens van psychiatrisch patiënten met een doodswens. De film wilde psychiaters aanspreken hulp bij zelfdoding te verlenen, mits zij zich houden aan de criteria van de Euthanasiewet.
Op 29 mei 2008 organiseerde het Humanistisch Verbond de eerste publieksvertoning van 'Mag ik dood' en een debat in Den Haag voor ruim 400 mensen, waaronder politici, nabestaanden en psychiaters. De film gaat over Cathma, de zus van de filmmaakster Eveline van Dijck. Zij zag geen perspectief meer, wilde dood, maar kreeg geen gehoor bij psychiaters.
Uiteindelijk maakte ze zelf een einde aan haar leven. Zij is niet de enige. Jaarlijks vragen honderden mensen met een onbehandelbare chronische aandoening psychiaters om hulp om op waardige wijze een eind te maken aan hun lijden. Zij krijgen zelden hulp. Omdat psychiaters geneigd zijn lang door te gaan met behandelen, ook als patiënten na jaren van behandelingen echt niet verder willen. Maar ook omdat de richtlijnen voor psychiaters om een zorgvuldige afweging te kunnen maken nauwelijks bekend zijn.

Zelfgekozen dood blijft omstreden

Dat hulp bij een zelfgekozen dood omstreden is bij psychiaters, blijkt tevens uit de cijfers.
In de jaren negentig werd er jaarlijks in enkele gevallen hulp bij zelfdoding aan patiënten verleend. Sinds de Euthanasiewet in 2002 (waarmee het wettelijk mogelijk werd hulp te krijgen) is er geen geval meer gemeld, tot 2007. Psychiaters werken dus niet mee. Met bittere gevolgen voor patiënten en nabestaanden, die verder leven in de wetenschap dat hun dierbaren eenzaam en vaak op gruwelijke wijze uit het leven stapten.

De resultaten van 'Mag ik dood'

Doel van de film was het tij te keren en het debat op gang te brengen. Dat lijkt gelukt.
Er kwam een stroom van reacties op gang na de film, er waren debatten en veel media-aandacht.
Vaak werd dat veroorzaakt door het Humanistisch Verbond zelf, haar afdelingen of haar samenwerkingspartners, zoals de NVVE. Een overzicht van de diverse activiteiten en de concrete resultaten daarvan:

• Het Humanistisch Verbond en de NVVE stellen in een opiniestuk in de Volkskrant dat zij het wettelijk recht op hulp bij een zelfgekozen levenseinde voor mensen die ernstig psychisch lijden gehonoreerd willen zien. Ze roepen psychiaters op hun verantwoordelijkheid te nemen, aangezien zij het (wettelijke) monopolie hebben op het verlenen van de gevraagde stervenshulp.
• Op 4 juni 2008 werd de film op televisie uitgezonden en bekeken door ruim 200.000 mensen en daarna nog duizenden keren op www.uitzendinggemist.nl en tijdens de herhaling op 20 april 2009.
• Op 21 juni 2008 volgde een tweede filmvertoning met debat in Apeldoorn.
• Het HV zette de film op Dvd en stuurde die aan politici, relevante beroepsgroepen, opleidingsinstituten en pers.
• Er worden vragen gesteld n.a.v. de film in de Tweede kamer
• Het speciaal rond de film opgezette weblog www.magikdood.nl trekt duizenden bezoekers en vele reacties van psychiaters, patiënten, nabestaanden en anderen.
• Googelen op 'Mag ik dood' levert 18.300 hits op de meest uiteenlopende sites op.
• Afdelingen van het Humanistisch Verbond organiseren overal in het land filmvertoningen en debatten die goed bezocht worden.
• De film wordt ook vertoond en besproken in bijeenkomsten van de beroepsgroepen, zoals tijdens het symposium Suïcidaliteit in Amersfoort door het Nederlands Kenniscentrum Ouderenpsychiatrie (8 oktober 2008), tijdens een symposium van de KNMG over de grenzen van het medisch handelen De dokter en het lijden (30 oktober 2008) en op het Open Mind Festival van het Fonds Psychische Gezondheid (13 december 2008).

De psychiaters bewegen

Het gevolg van het debat is dat de weigering van de meeste psychiaters om de doodswens van patiënten serieus te nemen langzaam bespreekbaar wordt. Staatssecretaris Bussemaker antwoordde op 10 september op Kamervragen van Femke Halsema (Groen Links) en Chantal G'illard (PvdA) dat psychiaters via voorlichting en bijscholing beter op de hoogte moeten zijn van de mogelijkheden. Maar ook van andere zijde werden de psychiaters uitgenodigd na te denken over de problematiek van chronisch psychiatrisch patiënten. De NVVE (Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde) stuurde in september alle psychiaters, psychiaters in opleiding en artsen die werkzaam zijn binnen de RIAG en in psychiatrische inrichtingen een brandbrief .
Gevolg van één en ander is dat de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) inmiddels de richtlijnen die psychiaters moeten volgen bij euthanasie bij psychiatrische patiënten openbaar heeft gemaakt.

Twee gevallen

Leidde de film en het debat nu ook al tot meer hulp? Hoewel een direct verband tussen de reacties op de film en meer hulp aan patiënten wellicht ver gaat, zou je mogen zeggen van wel.
Want het is een feit dat in 2008 twee uitbehandelde depressieve patiënten geholpen werden door psychiaters een eind aan hun leven te maken. In 2009 is al één geval gemeld. Het is voor het eerst sinds de Euthanasiewet in 2002 dat psychiatrische patiënten door een arts zijn geholpen met zelfdoding. Deze casussen werden gepresenteerd tijdens een Mag ik dood debat georganiseerd door het Humanistisch Verbond en de NVVE op 24 maart in Haarlem.
Tijdens het grote voorjaarscongres van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie 2009 stond hulp bij psychiatrische patiënten ook op de agenda.

Opkomen voor een waardig levenseinde

Door 'Mag ik dood' is een gesprek op gang gekomen. Wij hopen dat veel mensen voor wie het leven zwaar is een nieuw perspectief vinden. Maar ook hopen we dat wie na lange strijd tot de conclusie komt dat het echt niet verder gaat, niet alleen gelaten wordt in de uiterste keuze om het eigen leven te beëindigen. De beroepsgroep beweegt, maar nog altijd staan de meeste chronisch psychiatrisch patiënten die het leven niet meer verdragen er alleen voor als zij echt niet verder willen. Wij zullen blijven opkomen voor het recht op een waardig zelfgekozen levenseinde.

Meer luisteren, kijken of lezen

Ga naar ons webdossier

Gepubliceerd:28-05-2009