Euthanasiewet  is achterhaald

De voorzitter van Stichting Vrijwillig Leven (SVL) Gerard Schellekens is vanmiddag veroordeeld tot tien maanden cel, waarvan acht voorwaardelijk. Hij heeft in naam van SVL middelen verstrekt waarmee aan een 80-jarige verpleeghuisbewoonster hulp bij zelfdoding werd geboden. Binnen de Euthanasiewet mogen alleen artsen dat. De zaak Schellekens toont opnieuw aan dat het recht op hulp bij een zelfgekozen levenseinde in de Euthanasiewet niet goed geregeld is.

De uitspraak van de rechter in de zaak Schellekens toont aan dat de vraag om stervenshulp ondergeschikt is aan het monopolie van de arts die te geven of te weigeren. Rein Zunderdorp, voorzitter van het Humanistisch Verbond, vindt het vonnis van de rechter dan ook teleurstellend.
'Ik vind dat dit proces meer het karakter van een proefproces had moeten dragen. Daarbij past geen celstraf. Deze zaak staat niet op zich. Het is een symptoom van een falende wetgeving die zo snel mogelijk moet worden aangepast'.

Zwakte van de Euthanasiewet

Het Humanistisch Verbond pleit vandaag in een persbericht voor het wettelijk vastleggen van de rechten van de hulpvrager en de plichten van artsen. In het bericht wordt het Kabinet opgeroepen het regeerakkoord open te breken om lacunes in de Euthanasiewet te dichten. De zaak Schellekens toont aan dat het recht op hulp bij een zelfgekozen levenseinde in de huidige euthanasiewet niet goed geregeld is. Want hulp bij zelfdoding is verboden. De Euthanasiewet is:

• een gedoogwet voor artsen en regelt slechts mogelijk ontslag van rechtsvervolging voor de arts die hulp biedt volgens in de wet gestelde criteria
• voorziet niet in het zelfbeschikkingsrecht van de hulpvrager
• geeft de arts een monopoliepositie bij het al dan niet verlenen van hulp en het laatste woord daarin
• verplicht de arts niet tot het motiveren van een weigering of tot doorverwijzing en biedt de hulpvrager geen recht op beroep

In deze situatie kan de hulpvrager geen kant op na weigering van de arts. Wetgeving en een deel van de medische stand frustreren het zelfbeschikkingsrecht van de hulpvrager. Het onthouden van legale hulp door artsen leidt tot oplossingen waarvoor SVL en Schellekens nu zijn veroordeeld. Het Humanistisch Verbond vindt dat de wetgever (het Kabinet en het Parlement) in gebreke blijft.
De wet loopt achter bij de maatschappelijke realiteit. Recent onderzoek toont aan dat 82 procent van de Nederlanders vindt dat een wilsbekwame volwassene zelf over zijn levenseinde mag beslissen; 78 procent vindt dat mensen ook in staat moeten worden gesteld over de noodzakelijke en geschikte middelen te beschikken.

Zelfbeschikking moet in de wet

Het Humanistisch Verbond roept de wetgever op om expliciet het recht op zelfbeschikking bij een waardig levenseinde op te nemen in de wet. Bij voldoende indicatie zou dit een afdwingbaar recht moeten zijn, met verschoningsrecht voor de individuele arts, die dan moet doorverwijzen.
Bij weigering van hulpverlening zonder alternatief, moet een arts vervolgd kunnen worden wegens verwaarlozing van zijn medische plicht. Ook zou de arts verplicht moeten worden zich te verantwoorden over zijn inschatting van wilsbekwaamheid en uitzichtloos en ondraaglijk lijden.
Het beslismonopolie van de arts moet hierin doorbroken worden. In de Almelose zaak vond de patiënt het leven ondraaglijk geworden. Haar familie deelde dit.
'Het is bizar dat een arts de ondraaglijkheid van persoonlijk lijden botweg kan ontkennen en op grond daarvan kan besluiten een euthanasietraject af te breken', meent Rein Zunderderdorp.

Lijden is subjectief

Ondraaglijkheid van lijden is per definitie subjectief. Het is aan de hulpvrager zelf dit te beoordelen. Zijn of haar oordeel zou zo niet beslissend dan toch zwaarwegend moeten zijn. Een arts zou vanwege de zwaarte van het besluit al dan niet hulp te verlenen, anderen moeten raadplegen, zoals familieleden, vrienden, een geestelijk verzorger, een psycholoog of ethicus of een team waarin al deze mensen een rol spelen. Dat maakt een einde aan de hachelijke situatie waarin de arts het monopolie heeft te besluiten of het lijden van een ander mens al dan niet ondraaglijk is.

Over de zaak Schellekens

Over de casus waar Gerard Schellekens en de Stichting Vrijwillig Leven zich moesten verantwoorden ontstond in november 2007 landelijk commotie. Het ging om hulp bij zelfdoding in het Almelose verpleeghuis Eugeria. De hulp werd verleend door medewerkers van de Stichting Vrijwillig Leven (SVL), waaronder Schellekens, én door familie van de overledene. De cliënt in deze zaak was de 80-jarige mevrouw De Jong. Zij leed al 15 jaar aan de ziekte van Parkinson. De ziekte was vergevorderd en het was onmogelijk dat zij zelf had kunnen zorgen voor de dodelijke medicijnen en zelf de levensbeëindiging had kunnen uitvoeren. De zaak was vanaf het begin gecompliceerd, doordat er na het overlijden van de mevrouw 'een verwijdering' ontstond tussen SVL en haar voorzitter en de familie van de overledene. Hoewel de familie van de overledene nadrukkelijk heeft laten weten dat zij de keuze van de overledene volledig respecteerde, heeft zij toch aangifte gedaan tegen de SVL en Schellekens. Het optreden van politie en justitie na de levensbeëindiging (de familieleden evenals Schellkens werden gearresteerd), kwam voor de familie als een grote verrassing.

Meer kijken, luisteren en lezen

Op human.nl kunt u meerdere berichten over deze zaak lezen en ook op het weblog www.magikdood.nl vindt u veel informatie.
Lees ook ons webdossier over een waardig levenseinde.

Gepubliceerd: 29-05-2009