Lezingencyclus
levenskunst Studium Generale UU

Dinsdag 8 september
Michel de Montaigne. De melancholie van de wijsheid
door Prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 13 oktober
François de La Rochefoucauld. De mens ontmaskerd
door prof. dr. Maarten van Buuren

Dinsdag 10 november
Friedrich Nietzsche. Eenzaam en superieur
door prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 8 december
Fjodor Dostojevski. Mensen zijn dom en slecht
door prof. dr. Maarten van Buuren

Dinsdag 26 januari 2010
Michel Foucault. Het leven een kunstwerk
door prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 9 februari 2010
Robert Musil. Mystiek zonder God
door prof. dr. Maarten van Buuren

Dinsdag 9 maart 2010
Simone de Beauvoir. Passie en waarachtigheid
door prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 13 april 2010
Georges Bataille. De betovering van het kwaad
door prof. dr. Maarten van Buuren

Dinsdag 11 mei 2010
Peter Bieri / Pascal Mercier. Hoe eigen ik mezelf toe?
door prof. dr. Joep Dohmen

Dinsdag 8 juni 2010
Michel Houellebecq. Tegen de vooruitgang
door prof. dr. Maarten van Buuren

levenskunst tussen maakbaarheid en misantropie 

Wat kunnen we met levenskunst? Filosofen en schrijvers van de klassieke oudheid tot nu verschillen erover van mening. Sommigen verspreiden een optimistische visie waarin de mens maakbaar is, anderen zijn sceptisch, somber of misantropisch. In tien lezingen bespreken Joep Dohmen (hoogleraar Wijsgerige en Praktische Ethiek aan de UvH) en Maarten van Buuren (hoogleraar Moderne Letterkunde, UU) om en om beroemde denkers en schrijvers.

Maarten van Buuren zal zich richten op de pessimistische geesten en Joep Dohmen op de lichte, optimistischere denkers. Van Buuren bespreekt romans waarin de personages zich gesteld zien voor grote levensvragen. Vragen waar geen geloof of theorie ze op had kunnen voorbereiden.
Ze moeten zelf hun levenshouding bepalen en troost en richting vinden. Joep Dohmen gaat aan de hand van grote filosofen in op het klassieke idee dat een ieder tijdens zijn leven zijn eigen praktische wijsheid opdoet. De lezingen vinden plaats elke tweede dinsdag van de maand en starten op 8 september. Iedereen die dat wil heeft dan de tijd om de besproken werken te lezen.
'Meelezen kan, maar is niet noodzakelijk. Ook zonder voorkennis valt er genoeg te genieten,' vertelt Miriam Rasch, zelf filosoof, van Studium Generale van de Universiteit Utrecht. Zij is mede-organisator van dit programma.

Het begin van de autobiografie

De lezingencyclus start met de Franse humanist Montaigne. 'Het is een filosoof die zelfkennis belangrijk vond en daar naar op zoek ging in zijn autobiografische ´Essays´. Het leek logisch daar mee te beginnen, omdat Montaigne het begin van het zelfonderzoek in de literatuur markeert. Zelfkennis is cruciaal in de levenskunst. Montaigne spreekt mij persoonlijk erg aan, omdat zijn werk nog zo actueel klinkt en hij meeslepend en met veel humor schrijft. De absolute eerlijkheid waarmee hij zichzelf beschrijft is mooi. Ik ben ook zeer benieuwd wat Dohmen en Van Buuren over Montaigne te vertellen hebben.'

Verschillende kanten laten zien

Zij zullen telkens na een lezing op elkaar reageren. Het idee is dat hierdoor verschillende kanten van de werken belicht worden. Rasch: 'De populaire interpretatie van levenskunst zoals je die ziet in vele cursussen leidt tot gemakkelijke antwoorden. Daarbij gaat het vaak om het vergroten van het geluk. We willen als Studium Generale levenskunst op een wetenschappelijke manier belichten. Daarom worden filosofische en literaire bronteksten behandeld. Dohmen en Van Buuren zijn als wetenschappers bij uitstek in staat te laten zien hoe je een tekst kan aanpakken. Welke antwoorden er kunnen zijn. En dat er niet één waarheid is, maar dat er meerdere perspectieven mogelijk zijn. En het publiek kan meediscussiëren met de sprekers.'

Omgaan met het volle leven

Ongemakkelijke, pessimistische of ronduit misantropische auteurs en opvattingen worden niet geschuwd. Michel Houellebecq bijvoorbeeld staat niet bekend om zijn idealisme of geloof in verbetering? 
'Nee, maar bij levenskunst in de literatuur gaat het ook om het doorgronden van jezelf ten opzichte van de wereld. Dat kan alleen als je omgaat met het volle leven, dus ook met de tegenslagen en de duistere kanten. In de literatuur kun je het volle leven ervaren zonder zelf alles te hoeven meemaken. Een groot deel van het leven, de filosofie en levenskunst gaat om de verhouding met de dood, juist daar moet je mee als mens mee leren omgaan. Pas als je je staande kunt houden bij tegenslag, kun je echt van het leven genieten. Literatuur en filosofie kunnen daarbij helpen.'

Meer informatie 

Meer informatie en links naar behandelde werken vindt u op de site van Studium Generale.
Omdat 'oefening en training' onderdeel is van levenskunst start parallel aan deze lezingenserie een serie zes lezingen onder de titel 'Oefening baart kunst'.
Daarbij staat voorop dat ideeën niet alleen mooi moeten zijn, maar ook toepasbaar in het dagelijks leven. Meer informatie daarover vindt u ook op de site van Studium Generale. 

Meer kijken, luisteren en lezen

Meer informatie vindt u in het webdossier Levenskunst

Gepubliceerd:03-09-2009