Buitenweg praat met  Barosso over seculier Europa

Of het nu gaat om schendingen van homorechten in Litouwen of de invloed van de paus in Italië. De scheiding van kerk en staat in Europa blijft vooralsnog een utopie. Dat vraagt om een stevig, humanistisch en seculier tegengeluid. Om dat te laten horen sprak een delegatie van de Europese Humanistische Federatie, waaronder hoofdbestuurslid Rob Buitenweg op 26 juni met Barosso, de voorzitter van de Europese Commissie. Het gesprek ging over de wenselijkheid van een seculier Europa. Een persoonlijk verslag van een merkwaardige, maar geslaagde werklunch.

De Europese Commissie nodigt regelmatig, meestal eens per jaar, vertegenwoordigers van religieuze organisaties uit voor een open en transparante dialoog. Dit doet de Commissie in opdracht van artikel 17 van het zogenaamde verdrag betreffende de werking van de EU. Dit artikel houdt in dat de Europese Unie een open, transparante dialoog voert met de kerken en met filosofische niet-confessionele organisaties, zoals humanistische organisaties.
Dit artikel is inhoudelijk hetzelfde als artikel I-52 van de omstreden ontwerp-Grondwet van de Europese Unie. Tegen dat artikel hebben veel humanisten geageerd, omdat zij vonden dat dit een schending van het beginsel van de scheiding van kerk en staat was. Sommige humanistische organisaties, onder meer de Franse Libre Pensée en de Engelse National Secular Society 
gesteund door de European Humanist Federation en de International Humanist and Ethical Union, hebben hun uiterste best gedaan om dat artikel uit de ontwerp-Grondwet te laten schrappen.

Humanisten niet samen met de kerken

Helaas zijn die pogingen mislukt, en artikel 52 bleef in de ontwerp-Grondwet. Maar, toen sneuvelde alsnog de Grondwet in 2005, omdat Frankrijk en Nederland tegen de Grondwet stemden, overigens tot genoegen van vele humanisten (maar niet van mij). Veel soelaas met betrekking tot artikel 52 bood dat niet. Want het artikel dook weer op in het verdrag van Lissabon, maar nu als artikel 17. Nu het niet wilde lukken om een strikte scheiding van kerk en staat door te voeren, koos de EHF een andere strategie. Ze wilde uitgenodigd worden op de bijeenkomsten die de Commissie met de kerken had. Maar Barosso, de voorzitter van de Commissie, zag dat niet zitten en wilde de humanisten niet uitnodigen voor de bijeenkomst met de kerken. Hij nodigde daarom een delegatie van de Europese Humanistische Federatie uit voor een informeel gesprek op zijn kantoor. Dat gebeurde de afgelopen jaren twee maal. De EHF was echter van mening dat humanisten niet gelijk werden behandeld en drong eropaan uitgenodigd te worden voor de bijeenkomst met de kerken. Barosso vond een andere oplossing: een bijeenkomst met verschillende niet-religieuze organisaties. Op 26 juni was het dan zover. Een bont gezelschap werd uitgenodigd voor een werklunch met Barosso, twee andere Commissieleden Louis Michel, Ján Figel, en Hans Gert Pöttering, de voorzitter van het Europees Parlement.

Een merkwaardige werklunch

Ik vertegenwoordigde samen met David Pollock de Europese Humanistische Federatie. Er waren ook vertegenwoordigers van de vrijdenkers, vrijmetselaars en mensenrechtenorganisaties aan tafel. Het was een merkwaardige werklunch: er was geen agenda en de lijst met genodigden werd slechts een dag van tevoren bekend gemaakt. Daarbij was het onduidelijk welke organisaties, op welke grond waren uitgenodigd. Maar goed, de lunch was smakelijk, en gelukkig niet overdadig.
En het was toch ook de moeite waard enkel ideeën voor te leggen aan functionarissen van de Europese Unie. We werden verwelkomd door Barroso en door de voorzitter van het Europees Parlement, Pöttering. Zij spraken over menselijke waardigheid en het humanistisch erfgoed, dat naast het christelijke erfgoed, Europa heeft getekend. Zij nodigden ons uit om hun commentaar op de stand van zaken in Europa te geven. Het belangrijkste punt dat naar voren werd gebracht was de wenselijkheid van een seculier Europa. Verschillende sprekers benadrukten dat het ideaal van een seculier Europa nog niet was bereikt en verwezen daarbij naar de geschiedenis of de huidige situatie in hun land. Er was ook een korte gedachtewisseling over de geringe opkomst bij de verkiezingen van het Europees Parlement en de noodzaak jonge mensen te laten inzien hoe belangrijk Europa is voor hun toekomst.

Voorkeursbebehandeling van religieuze organisaties

Mijn collega David Pollock en ik benadrukten dat de EU zelf ook mensenrechten diende te respecteren, maar dat de rechten van niet-religieuze organisaties niet in alle EU-landen werden gerespecteerd. In vele landen ontvangen kerken en religieuze organisaties een voorkeursbehandeling. Religieuze opvattingen doordringen de politiek. Pollock verwees naar het Litouwse parlement dat onlangs een homo-vijandige wet wilde aannemen.
Ik sprak over het Handvest van Fundamentele Rechten van de Europese Unie.
En ik noemde dit handvest een belangrijke stap, maar sprak tevens de vrees uit dat economische, sociale en culturele rechten toch onderbelicht zouden blijven in vergelijking met de burgerlijke en politieke rechten, een verschijnsel dat zich ook voordeed en voordoet bij de internationale mensenrechten zoals opgenomen in de documenten van de Verenigde Naties.
Ook benadrukte ik dat de status van het Handvest nog erg onduidelijk is. Wil men recht doen aan de menselijke waardigheid en mensen uitzicht bieden op een menswaardig bestaan, dan moet er nog veel werk verzet worden. Vervolgens heb ik een exemplaar van mijn boek 'Human Rights, Human Plights in a Global Village'  aan Barosso, Pöttering en Louis Michel kunnen aanbieden. Wat het effect is van ons bezoek, is lastig in te schatten. We zullen zeker niet eventjes de EU-politiek humaner hebben gemaakt. Maar Barosso leek van goede wil, alhoewel hij natuurlijk ook gebonden is aan wat de Europese lidstaten besluiten.

Heel voorzichtig positief

Toch kunnen we misschien wel heel voorzichtig, positief zijn over zijn rol. Barosso ging in op enkele concrete acties. Zo memoreerde hij dat hij verschillende malen mensenrechtenkwesties aangekaart heeft bij China, Turkije en recentelijk in Japan, waar hij de doodstraf aan de orde stelde.
Naar aanleiding van de moord op journaliste Anna Politkovskaja zou hij Poetin gevraagd hebben hoe het 'mogelijk was dat het zo moeilijk was de moordenaar te vinden ondanks alle veiligheidsdiensten in Rusland'. Ook heeft hij zich ferm uitgesproken voor de vrijheid van meningsuiting tijdens de Deense cartoonrellen. 
Barosso sprak tevens over de macht van het OIC, een samenwerkingsverband van ruim 50 islamitische landen, in de VN Mensenrechtenraad. Daarmee worden de mogelijheden voor religiekritiek ingeperkt.

Het Humanistisch Verbond heeft via een webbericht van 1 april, door middel van een opiniestuk in Trouw (van Rob Buitenweg) en door middel van een persbericht gereageerd op de ondermijning van fundamentele vrijheden in de VN-Mensenrechtenraad door de OIC.

Rob Buitenweg is hoofdbestuurslid van het Humanistisch Verbond, vice-president van de Europese Humanistische Federatie en voormalig hoofddocent Mensenrechten aan de 'Universiteit voor Humanistiek.

Meer kijken, luisteren en lezen

Lees ons webdossier over humanisme en religie over onze opvattingen over onder meer de scheiding van kerk en staat.

Gepubliceerd:08-07-2009