Opslaghysterie leidt tot conformisme

Onder druk van de Eerste Kamer brengt minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie de bewaartermijn van telecom-gegevens van Nederlandse burgers terug van een jaar naar zes maanden. Deze bewaarplicht is door Europa opgelegd. Hoogleraar terrorisme en contraterrorisme Bob de Graaff is niet overtuigd van het nut. 'Het is niet effectief in steeds grotere hooibergen naar spelden te zoeken.'

De Graaff, die tevens Socrates-hoogleraar is voor de humanistische Stichting Socrates, twijfelt ernstig aan doel, nut en proportionaliteit van de Europese bewaarplicht.
'Wat er nu gebeurt is dat er steeds meer hooibergen met data worden verzameld die vervolgens worden doorgeploegd. Als je kijkt naar kosten en baten is het beter te investeren in het ouderwetse handwerk, dus nadruk op professionals die zich bezig houden met opsporing en veiligheid door gericht te zoeken naar spelden in kleinere data-hooibergen. Het is namelijk niet te zeggen dat de beschikking over meer gegevens tot betere resultaten leidt.' Overigens hebben politie en justitie al verregaande opsporingsbevoegdheden ter beschikking om terrorisme te bestrijden: zoals tappen, infiltreren en observeren.

Opslaghysterie

De Europese overheden hebben weinig oog voor kritische geluiden van De Graaff en andere deskundigen, zoals een groep Informatierecht-hoogleraren die zich in dagblad Trouw zeer kritisch uitliet over de 'Europese opslaghysterie.' Steeds grotere dataverzamelingen lijken een trend in Europa, en ook in Nederland. Begin juni is de Eerste Kamer akkoord gegaan met de nieuwe paspoortwet, met daarin een regeling voor de opslag van al onze vingerafdrukken in een centrale databank. Een maand later volgt de bewaarplicht voor telecom-verkeersgegevens van 450 miljoen Europeanen. Er zal opgeslagen worden met wie je wanneer en waar belt, smst of mailt.
De Europese Commissie nam in 2006 een richtlijn aan die lidstaten verplicht telefonie- en internetgegevens te bewaren, zodat de politie die kan gebruiken bij onderzoek naar terrorisme en zware criminaliteit. Europa liet de lidstaten vrij in de vaststelling van de bewaartermijn, zolang die maar minimaal zes maanden en maximaal twee jaar zou zijn.

Contraproductief

Het gevaar van deze maatregelen is dat ze contraproductief zijn. Want het bewaren van grote hoeveelheden gegevens blijkt moeilijk. 'Diefstal en verlies zijn twee risico's waar we dagelijks over kunnen lezen', vertelt De Graaff. Denk aan usb-sticks met gevoelige data, diefstal van creditcardgegevens of het verlies van gegevens van alle kinderbijslaggerechtigden, zoals onlangs in Engeland het geval was.

Conformisme

Er zijn nog meer negatieve effecten van de verzameldwang van de overheid. Conformisme van het individu is er één van, denkt De Graaff. 'Doordat mensen het idee hebben bij een bepaalde groep te horen die als risicovol wordt beschouwd (door profiling), kan men zich anders gaan gedragen. Misschien dan toch maar geen Halal-maaltijd bestellen in een vliegtuig of toch maar niet dat mooie, maar mogelijk zeer verdachte cadeautje via Internet bestellen. Het kan dus effect hebben op het  gevoel van vrijheid dat mensen hebben en is daarom in strijd met het recht op zelfontplooiing en de autonomie van mensen.' Een ander kritiekpunt van De Graaff zijn de doelverschuivingen van het opsporingsapparaat. 'Het blijkt dat de overheid gegevens die men zei met een bepaald doel te verzamelen later ook voor een ander doel gebruikt. Voor de burger is dat niet transparant, terwijl wel een deel van de privacy wordt ingeleverd om deze gegevens beschikbaar te krijgen.´

Over het Platform Bescherming Burgerrechten

Op 17 mei is het 'Platform Bescherming Burgerrechten' opgericht. Het platform werd gepresenteerd op het symposium De Gescande Mens. Zitting in het platform hebben tot nu toe: het Humanistisch Verbond, Vrijbit en de Koepel van DBC-vrije Praktijken (KDVP). Het Platform wil organisaties bijeen brengen die zich bezighouden met de privacy in ruime zin. Zij kunnen met elkaar bepaalde projecten opzetten, zoals een 'privacy jaarboek' of een fonds voor proefprocessen.
Voorbeelden genoeg: de slimme energiemeter, het Elektronisch Patiëntendossier (EPD), het kinddossier en de groeiende opslag van onze 'bewegingen' in de samenleving en op Internet. 

Meer kijken, luisteren en lezen

Lees meer over deze actie op de website www.degescandemens.nl
Meer over privacy en het belang vanuit humanistich perspectief leest u ook in ons dossier.

Gepubliceerd:10-07-2009