Een papieren humanist die helpt

Humanistische raadslieden helpen gedetineerden in justitiële instellingen een leven te vinden dat bij hen past. Ze praten met hen individueel of in groepen naar aanleiding van vragen als Hoe krijg ik me leven weer op poten? Wie ben ik? en Wie wil ik zijn?
Sinds 21 juni is er een nieuw tijdschrift: de Bajeshumanist. Het is een verlengstuk van het raadswerk, een papieren humanist. We praten met hoofdredacteur van het eerste nummer Julia Doets en redacteur Patrick Vlug. 'We willen iets moois de gevangenis in brengen.'

Een mengeling van schoonheid, reflectie, waardenonderzoek, troost, humor en ethiek,
dat wil de Bajeshumanist zijn. Het blad is uniek in Nederland, want naast het tijdschrift Bonjo zijn er geen tijdschriften voor gedetineerden. En zeker geen tijdschriften die iets met zingeving doen.
Het blad wordt verspreid onder 5000 mensen die in verschillende justitiële instellingen om uiteenlopende redenen gedetineerd zijn. Het lijkt een gat in de markt.

Doets: 'We willen gedetineerden 'empoweren' en doen dat met humanistische zingeving. Het blad ligt in het verlengde van het raadswerk, maar is daar ook een verdieping van.'
Patrick Vlug vult aan: 'Wat we willen is dat de waarden en de sferen van het humanistisch raadswerk beklijven en versterkt worden.' Vlug is evenals Doets humanistisch geestelijk verzorger bij Justitie. Humanistisch geestelijk verzorgers zijn gebonden aan een ambtsgeheim en een beroepscode. De gesprekken met hen zijn dus vertrouwelijk. De humanistisch geestelijk verzorgers worden benoemd door het Ministerie van Justitie op voordracht van het Humanistisch Verbond.

Zelfverwerkelijking

Het humanisme is dan ook de leidraad geweest bij het maken van dit blad. Meer precies, zowel de postulaten van Jaap van Praag als de humanistische psychologie: met name de behoeftepiramide van Maslow. Zelfverwerkelijking is volgens Maslow de kern van het mens-zijn. De mens heeft een groot potentieel aan mogelijkheden en kan door zich daarop te richten meer uit zichzelf halen dan wanneer hij zich richt op strijd tussen driften en geweten of tussen conditionering door beloning en straf. Klinkt mooi, maar hoe vertaal je deze theorie in een blad?
'Het was best even zoeken om het humanistisch mensbeeld te vertalen naar de inhoud', erkent Julia Doets. 'En daarnaast willen we heel graag gewoon iets heel moois in de gevangenissen brengen met dit blad. Een blad dat ook gewoon leuk is om te lezen.'

Vlug: 'De uitdaging was het wel over betekenis geven en reflectie op waarden te hebben, maar dat niet heel expliciet te maken.'
Doets: 'Als je het blad leest zul je wel humanistische waarden herkennen, maar zonder dat het er dik bovenop ligt. Er is een rubriek met de titel 'Omgangsvormen in de bajes' dat lijkt misschien niet direct humanistisch, maar heeft daar wel van alles mee te maken. Respect voor elkaar en de dialoog horen daar immers bij.'

Vlug: 'Of neem onze kookrubriek 'Verandering van spijs' of de fitnessrubriek 'Fit op cel'.
Zorg voor je zelf en je lichaam en goede voeding zijn ook in het humanisme belangrijk.'

Doets: 'Het blad is ook nog eens duurzaam, want mensen kunnen de pagina's (met drukknopjes) loshalen en daarmee hun eigen gedichtbundel of kookboek samenstellen. Het is nog niet op gerecycled papier, maar dat komt wellicht nog.'

Diversiteit

De samenstelling en achtergronden van de potentiële lezersgroep zijn divers: er zijn allochtonen, autochtonen, mannen, vrouwen, vreemdelingen, tbs'er etc. Het roept de vraag op hoe het blad invulling geeft aan diversiteit en multiculturaliteit.
Doets: 'Er zijn inderdaad verschillende groepen in de instellingen. Het idee was oorspronkelijk om een pagina in het Engels, een pagina voor vrouwen, een pagina voor vreemdelingen, en een voor tbs'ers etc. te maken. Maar we hebben gekozen uit te gaan van de hoofddoelgroep voor de humanist bij Justitie en dat wil zeggen: man, blank, tussen de 20 en de 50 jaar. Het probleem was: wat ga je dan op die ene pagina doen? Bovendien wilden we mensen die gedetineerd zitten niet ook nog eens figuurlijk 'in hokjes stoppen'. Vandaar dat we er uiteindelijk voor gekozen hebben een blad te maken dat door zijn diversiteit aan rubrieken een zo groot mogelijk publiek beslaat, zonder te categoriseren.

Specifiek krachtenveld

De Bajeshumanist is gemaakt door de Dienst Justitiële Inrichtingen, Bureau Humanistische Geestelijke Verzorging. Deze dienst werkt binnen Justitie in een heel specifiek krachtenveld.
dat betekent dat in het blad niet alles gezegd kan worden.
Doets: 'We willen zoveel mogelijk de goede dingen in gedetineerden naar boven halen. Maar het is duidelijk dat je bijvoorbeeld niet over alcohol (dat is verboden in de instellingen) schrijft of openlijk kritiek uit op het detentieregime. Je kunt misschien wel één van de gedetineerden een gedicht over wijn laten schrijven of iemand laten schrijven over zijn gevoelens ten aanzien van het detentieregime. Daarbij moet je  'de bandbreedte' van wat passend blijft in acht nemen.'

De formule van het tijdschrift zal de komende tijd nog beter ontwikkeld worden. Het is de bedoeling dat te doen in interactie met gedetineerden. Zo zijn er plannen een lezerspanel op te zetten.
Doets: 'De eerste reacties van gedetineerden zijn positief. Er was een gedetineerde die was heel trots dat zijn schilderij in het blad stond. Sommige reacties zijn verrassend. Een gedetineerde vond een foto van een poes in onze rubriek 'Beestje' het beste. Dat verwacht je niet direct. Wat me verder opviel bij het maken van het blad was dat bekende Nederlanders die we benaderd hebben heel graag willen meewerken.'

Meer kijken, luisteren en lezen

Lees onze webpagina's over dit het werk van humanistisch geestelijk verzorgers bij Justitie.

Gepubliceerd:30-06-2009