databank met vingerafdrukken is inbreuk op privacy

Vanaf 21 september moet iedere Nederlander voor een nieuw paspoort zijn of haar vingerafdruk afstaan. Deze gegevens komen in het biometrisch paspoort. Nederland slaat de vingerafdrukken ook op in een centrale databank die door Justitie kan worden gebruikt voor opsporingsdoeleinden. Daarmee gaan we een stap verder dan de meeste Europese landen. Een stap te ver, vindt Quirine Eijkman, voorzitter van het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM). Het NJCM zette dit onderwerp op de agenda bij het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties.

Het Mensenrechtencomité stelde op woensdag 15 juli kritische vragen over de centrale opslag van vingerafdrukken. Dit orgaan toetst elke vijf jaar of Nederland zich houdt aan het Internationaal Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. Het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM), waar ruim duizend juristen lid van zijn, zette dit onderwerp op de agenda bij het Mensenrechtencomité door een schaduwrapportage en addendum te schrijven.  'We zijn niet tegen het biometrisch paspoort, maar wel tegen het opslaan van de vingerafdrukken en andere gegevens, zoals een irisscan, in een centrale database (reisdocumentenadministratie) die ook voor opsporingsdoeleinden kan worden gebruikt', licht voorzitter van het NJCM, Quirine Eijkman, toe. 'We denken dat bij de afweging tussen veiligheid en een mensenrechten de verkeerde keuzen worden gemaakt.'

Verlies en diefstal

Het VN-comité deelt de zorgen met het NJCM, zo is onder meer af leiden uit een artikel in het NRC over de eerste zittingsdag. De Britse mensenrechtenadvocaat rechten Nigel Rodley zei onder meer. 'Het schijnt namelijk erg makkelijk te zijn om zulke data kwijt te raken. Daar weet mijn land alles van.'
Rodley refereerde droogjes aan de twee cd's van de belastingdienst met gegevens van 25 miljoen Britten die in 2007 zoek raakte. Een groep Nederlandse hoogleraren ICT en Recht wees in dagblad Trouw ook op het risico van verlies, diefstal en/of hacking van data. Daarnaast is er een foutmarge van maar liefst drie procent bij de verificatie van de juiste vingerafdruk.
Dat betekent dat drie op de honderd Nederlanders kans lopen ten onrechte verdacht te worden. Op basis van dit soort risico's hebben andere Europese landen, zoals Duitsland, besloten niet over te gaan tot centrale opslag.

Principieel juridisch bezwaar

Voor Eijkman is er echter ook een belangrijk principieel juridisch bezwaar.
'De paspoortwet wordt door Nederland gebruikt voor een ander doel dan verificatie van de identiteit van burgers en preventie van paspoortfraude. Dat is in strijd met het doelcriterium op basis waarvan een inbreuk kan worden gemaakt op internationale mensenrechten, zoals het recht op de persoonlijke levenssfeer. De nieuwe paspoortwet mag niet gebruikt worden voor andere doelen dan waar zij voor gemaakt is.
Dan moet Nederland maar een speciale wet daarvoor maken.'
En er is meer kritiek. Een klassiek beginsel van het strafrecht staat onder druk. 'Mensen zijn in principe onschuldig en worden pas verdacht als er een redelijk vermoeden van schuld is. Het wordt nu omgedraaid: iedereen is potentieel verdacht.' Een derde kritiekpunt van het NJCM heeft te maken met het recht op privacy.
'Het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP) heeft zich in 2007 al kritisch uitgelaten. Er zijn te weinig adequate en effectieve waarborgen tegen ongeoorloofde inbreuken. Het recht op beschikking en controle van de eigen persoonsgegevens wordt hiermee met voeten getreden,' meent Eijkman.

Doelmatigheid

Een andere vraag is of de centrale opslag van vingerafdrukken en andere privacygevoelige maatregelen doelmatig zijn.'Ik denk dat de discussie niet eerlijk gevoerd wordt. De overheid wil ons graag doen geloven dat op allerlei gebieden maatregelen nodig zijn voor onze veiligheid. Of het leidt tot de juiste resultaten kan ze echter niet altijd hardmaken. Intussen leveren we een stuk van onze privacy in. Alternatieve oplossingen worden niet altijd besproken, evenmin als de risico's.'
Volgens Eijkman is er gevaar voor een hellend vlak. 'Op dit moment mag de Officier van Justitie alleen bij bepaalde verdenkingen gebruik maken van deze centrale database. Wij hebben als burgers geen garantie dat onze persoonsgegevens in de toekomst niet op andere manieren gebruikt zullen gaan worden.'

Het Nederlands Juristen Comité voor de Mensenrechten (NJCM) is niet de enige organisatie die zich over centrale opslag van vingerafdrukken zorgen maakt.
Vrijbit en Stichting Privacy First vinden, onafhankelijk van elkaar, dat de overheid een stap te ver gaat. Vrijbit participeert in het door het Humanistisch Verbond opgerichte Platform Bescherming Burgerrechten. Er wordt een klacht ingediend tegen de Nederlandse Staat bij het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. De aanbevelingen van het Mensenrechtencomité van de Verenigde Naties in Genève worden over twee weken verwacht.

HV is sponsor van het NJCM congres

Het Humanistisch Verbond wil aandacht geven aan de waarde van de persoonlijke levenssfeer en het belang om deze te beschermen. Daarom is het Humanistisch Verbond medesponsor van het NJCM Lustrumcongres. Dat vindt plaats op 8 oktober 2009. De titel is: '16 Miljoen BN'ers? Bescherming van Persoonsgegevens in het Digitale Tijdperk.'
Het congres begint met een plenair ochtendgedeelte waarin prominente sprekers het onderwerp zullen belichten vanuit hun optiek. In de middag wordt het congres vervolgd met vier workshops. Hierin zal worden ingegaan op verschillende aspecten van de verhouding tussen de digitale verwerking van persoonsgegevens en het waarborgen van de mensenrechten. In de workshops worden de volgende thema's behandeld:

1. Invloed van Europa
2. Verantwoordelijkheid van het openbaar bestuur
3. ICT en wetgeving
4. Wettelijke bescherming in de praktijk.

Meer informatie vindt u op de NJCM website

Meer kijken, luisteren en lezen

Kijk in ons webdossier over privacy

Gepubliceerd:16-07-2009