humanisten geschikt om dialoog vorm te geven

Identiteit is dynamisch en veelvormig, liefde en humor zijn belangrijk en humanisten zijn geschikt de dialoog tussen andersdenkenden te begeleiden: dat waren enkele conclusies van De Dialoog van 26 september in Utrecht over homoseksualiteit, religie, levensbeschouwing, cultuur en ethiek. Jan Willem Breuk geeft een impressie.

In De Dialoog gaan mensen met verschillende achtergronden in gesprek. Dit is een initiatief van het Humanistisch Verbond, COC Nederland en Stichting Yoesuf. De organisaties streven naar bevordering van respect voor verschillende waarden van elke persoon, ongeacht de seksuele geaardheid. De Dialoog wil zoveel mogelijk Dialoogdagen in het land organiseren.

Moedige mensen helpen

En daarmee 'actief bijdragen om vooroordelen en onwetendheid te doorbreken en moedige mensen te helpen taboes te doorbreken', zoals dagvoorzitter Sophie in 't Veld (voorzitter van HUMAN) het in haar inleiding glashelder verwoordde.
De directeur van het Humanistisch Verbond, Ineke de Vries, omschreef de noodzaak van de dag kort en krachtig. Er is een verschil tussen het focussen op juridische zaken en het voelbaar maken van acceptatie van andersdenkenden in het dagelijks intermenselijk verkeer. De Dialoog geeft de kans inspiratie op te doen om daar in de eigen omgeving aan te kunnen werken.'

Drie Dialoogtafels

De Dialoogdag was erop gericht afdelingen van het Humanistisch Verbond te trainen zelf dagen te organiseren. Daarvoor waren workshops en dialoogtafels georganiseerd. Aan deze tafels bespraken zo'n vijftig deelnemers aan de hand van persoonlijke vragen hoe de beleving van hun identiteit beïnvloed wordt door hun relatie met anderen. Bepaal jezelf hoe anderen je benaderen of bepalen anderen hoe je je eigen identiteit mag ervaren? En hoe ga je om met fricties tussen hoe jezelf ziet en het moeten voldoen aan de stereotypen die een ander heeft over wie jij bent of hoe je je moet gedragen?
Die vragen stonden steeds centraal. Het besef dat ieder mens op zoek is naar liefde, waardering en acceptatie, en dat hij of zij daarbij afhankelijk is van anderen, maakt het vinden van een antwoord op bovengenoemde vragen extra van belang.

Aan drie tafels werd over verschillende thema's gepraat: 'Geloof in liefde', 'Liefde als mensenrecht' en 'Identiteit à la carte'. Aan de eerste tafel wordt het belang van de liefde onderstreept; christelijk of niet. Deze liefde is afkomstig van mensen en wordt op verschillende plaatsen en niveaus geïnterpreteerd. 
Aan de tweede tafel kwam de suggestie naar voren het basisonderwijs een grotere rol te laten spelen in het bevorderen van acceptatie van homoseksualiteit. 'Want dan wordt de seksuele identiteit van kinderen en pubers gevormd en daar kunnen ze leren dat homoseksuelen mensen zijn zoals jij en ik.'

Eén van de conclusies van het gesprek aan de derde tafel was dat identiteit uit vele aspecten bestaat, en dat een mens levenslang in ontwikkeling is. Het gaat erom dat mensen zelf hun identiteit kunnen bepalen, telkens opnieuw. Ook al worden ze ingedeeld door de omgeving. Mensen hebben een bepaald verwachtingspatroon, de omgeving dicht mij een bepaalde identiteit toe, merkte iemand aan deze tafel op. 
De conclusie uit alle groepsdiscussies was dat identiteit veelvormig is en dat een mens levenslang in ontwikkeling is. Daarmee wordt de vraag actueel hoe een humanist kan bijdragen aan meer ruimte voor een 'identiteit à la carte'. Ofwel, hoe kunnen mensen op verschillende momenten andere aspecten van hun identiteit benadrukken in het intermenselijk verkeer?
Een HVO-docente brak een lans voor meer humor. Doorbreek de loodzware sfeer die dreigt te ontstaan bij het bespreken van dit soort thema's door deelnemers met een grap of relativerende opmerking een sfeer van veiligheid te bieden. Voorkom dat partijen zich gaan ingraven met confronterende standpunten.

De humanist als moralist

Na het gesprek aan de dialoogtafels, was het tijd voor twee workshops. Joachim Duyndam (Universitair hoofddocent filosofie aan de Universiteit voor Humanistiek) betoogde in zijn lezing De Humanist als moralist dat het humanisme kan dienen als een waardevolle bron van zelfweerbaarheid. Als tegenhanger van meer besloten groepen, instituten en waarden krijgen openheid en zelfweerbaarheid hun ware betekenis. Religieuze instanties, bijvoorbeeld, gaan uit van absolute, onveranderlijke waarden. Ondanks deze openheid sluit het humanisme bepaalde basiswaarden (als gelijkwaardigheid van mensen) echter niet uit. Deze basiswaarden zijn ook voor de humanist absoluut, en hij of zij zal hiervoor strijden. De bereidheid om voor deze absolute basiswaarden te strijden maken de humanist tot een moralist.

De humanist als bemiddelaar en vragensteller

Rob Tielman (oud-voorzitter van HV) ging in zijn workshop op zoek naar tips en gemeenschappelijke aanknopingspunten. Een gemeenschappelijk uitgangspunt kan zijn: de overtuiging dat democratie zich niet mag ontwikkelen tot een dictatuur van de meerderheid en dat het zelfbeschikkingsrecht van minderheden beschermt dient te worden om diversiteit in het dagelijks samen leven concreet mogelijk te maken. Als humanist kies je dan voor positieve vrijheid. In de humanistiek wordt dat begrip gebruikt als tegenhanger van negatieve vrijheid,waarmee het ontbreken van regels en inmenging wordt bedoeld. Dat laatste leidt al te vaak tot het accepteren van het recht van de sterkste in een samenleving.

Positieve vrijheid stelt zich in dienst van het realiseren van keuzevrijheid en diversiteit. Humanisten zoeken daarbij naar bondgenoten om dwang naar uniformiteit te kunnen bestrijden.

Rob Tielman onderscheidde een verschil tussen tolerantie en onverschilligheid. Bij de begeleiding van een dialoog tussen andersdenkenden gaat het om de keuze voor tolerantie en tegen onverschilligheid. Bij een dialoog over de vrijheid van godsdienst zal een humanist het recht ´om van je geloof te mogen vallen`willen aansnijden. Een individu mag kiezen zich vrijwillig te onderwerpen aan waarden,regels en normen van een bepaalde levensbeschouwing,maar een humanist benadrukt het recht van het individu zich ook weer vrijwilliger van die zaken te kunnen ontdoen.
Tenslotte noemde Tielman een aantal argumenten voor het kiezen van een humanist voor het begeleiden van een dialoog tussen andersdenkenden.

• Een humanist beschouwt taal en teksten niet als godgegeven waarheden en kan daardoor als bemiddelaar optreden bij een dialoog tussen rivaliserende levensbeschouwingen.
  
• Humanisten zijn gewend hun meningen op te schorten
• Humanisten vragen door. Zo kan het samen zoeken naar zinvolle vragen het opleggen van onwrikbare antwoorden vervangen.

Verslag door Jan Willem Breuk

Aan de slag met de Dialoog?

Het Humanistisch Verbond heeft voor De Dialoog verschillende methodieken ontwikkeld. Aan het einde van de dag ontvingen de deelnemers een boekje met methodieken om zelf aan de slag te gaan met De Dialoog. Hierin staan tips, verwijzingen en achtergrondinformatie.Ook werd de Dvd 'Geloof in Liefde' uitgereikt. Wil u het boekje en/of Dvd ontvangen? Stuur dan een e-mail naar dialoog@humanistischverbond.nl
Ook vragen over het organiseren van een Dialoog stuurt u naar dat e-mailadres.

Meer kijken, lezen en luisteren

Lees ons dossier homoseksualiteit en levenbeschouwing

Gepubliceerd:30-09-2009