is burgerschap een werkbaar concept?

Zaterdag 12 december 2009 organiseerden HV Haaglanden en de gemeente Den Haag een debat over Burgerschap. Het is een mooi concept, maar is het ook werkbaar in een samenleving waarin mensen steeds minder bereid zijn om ruimte te geven aan anderen en het eigen belang voorop lijkt te staan?

Dat was maar één van de vragen die aan bod kwam tijdens het debat dat onder leiding stond van journalist Yoeri Albrecht. Andere vragen waren. Is burgerschap niet in essentie een westers concept? En is het geen voorwaarde voor burgerschap dat men de onderliggende waarden accepteert, zoals recht op zelfbeschikking, vrijheid van meningsuiting, gelijkheid van mannen en vrouwen enz.? Moet niet eerst die aanpassingsslag gemaakt worden? Ook is het de vraag of Burgerschap niet te sterk vertrouwt op de kracht van de samenleving.  

Als inleiders traden op Ed van Thijn (oud-minister van Binnenlandse Zaken en burgemeester van Amsterdam) en professor Meindert Fennema. Zo'n 80 mensen waren aanwezig. De Haagse wethouder Burgerschap, Rabin Baldewsingh, gaf de aftrap en legde kort uit wat de gemeente Den Haag onder Burgerschap bestaat.

Burgerschap is volgens de wethouder een sociaal begrip dat niet verwijst naar een bepaalde juridische status. Burgers hebben dezelfde rechten: er zijn geen eerste- of tweederangsburgers. Een burger is vrij om zijn leven naar eigen inzicht te bepalen, zolang rechten van derden daardoor niet worden geschonden. Maar burgers hebben ook plichten. Burgers zijn gezamenlijk verantwoordelijk voor het reilen en zeilen van de samenleving.

In het begrip Burgerschap staat centraal wat mensen bindt. Dit in tegenstelling tot de integratie, waarin mensen vooral worden aangesproken op wat hen (onder)scheidt. Hier staan cultuur en religie juist wel centraal. Leden van minderheidsgroepen kunnen volgens dit concept ter verantwoording worden geroepen voor uitspraken of handelingen van derden met wie zij niets meer gemeen hoeven te hebben dan het land van herkomst of een gedeeld geloof.

Punten van discussie

Punten van discussie waren onder meer.

1. Burgerschap is een mooi concept, maar werkt dit in de praktijk, zolang er nog grote ongelijkheid bestaat in rechten, kennis en in toegang tot relevante netwerken? Moeten we niet eerst achterstand en achterstelling wegwerken en komt investeren in burgerschap niet eigenlijk pas daarna?

2. Is burgerschap een werkbaar concept in een samenleving waarin mensen steeds minder bereid zijn om ruimte te geven aan anderen en het eigen belang voorop staat?

3. Is burgerschap niet in essentie een westers concept en is het geen voorwaarde voor burgerschap dat men de onderliggende waarden accepteert, zoals recht op zelfbeschikking, vrijheid van meningsuiting, gelijkheid van mannen en vrouwen enz.? Moet niet eerst die aanpassingsslag gemaakt worden?

4. Burgerschap vertrouwt sterk op de kracht van de samenleving. Is dat vertrouwen niet te groot en is het niet verstandiger om als overheid meer sturing te geven? Hebben mensen meer vrijheid nodig of juist heldere leiding?

Dat de discussie levendig was, zal niet verbazen. Evenmin zal het verbazen dat de opvattingen sterk uiteenliepen. Het was al met al een zeer geslaagde bijeenkomst. Lees verder het uitgebreid verslag dat van de bijeenkomst gemaakt is.

Met dank aan Marjan Duijm, Voorzitter HV Haaglanden voor het verslag. 

Gepubliceerd:19-12-2009