De crisis als keerpunt?

Leidt de crisis tot een keerpunt in ons denken over economische groei en duurzaamheid? Die vraag stond centraal tijdens de tweejaarlijkse conferentie van Kerken, Humanisten en Vakbonden. Initiatieven van jongeren, publiek debat, nieuw moreel leiderschap en 'Groen humanisme' kunnen voor een keerpunt zorgen.

Herman Wijffels, voormalig bewindvoerder van de Wereldbank, schetst in zijn inleiding een zorgelijk beeld. Ons financiële en economische systeem is nodig aan verandering toe. Alles in de wereld is te zeer met elkaar verbonden om nog geleid te worden door de ´homo economicus´, de mens die alleen aan zijn eigenbelang denkt. Bovendien zijn onze bronnen eindig en daardoor is een economie gericht op groei onhoudbaar. De enige uitweg is een economisch systeem dat op duurzaamheid is gericht. En een wereld die draait om voldoening, geluk en betekenisgeving; iets wat humanisten aanspreekt.

Menselijke maat

Wijffels is van mening dat de heersende elite weinig vernieuwing brengt. We moeten het hebben van jongeren, van nieuwe initiatieven en andere manieren van denken. Volgens Wijffels hebben we systemen met ziel nodig. Humanistisch vertaald: systemen waar mensen zichzelf in herkennen en zich mee verbonden voelen; waar mensen verantwoording (kunnen) dragen en zich kunnen ontplooien. Systemen die rekening houden met de omgeving en met anderen. De menselijke maat moet terug; gericht op creativiteit, betekenisgeving, authenticiteit, empathie en samenwerking.

Moreel leiderschap is nodig

Ook Rein Zunderdorp toont zich in zijn reactie op Wijffels bezorgd. Volgens hem hebben we minstens met vier vormen van crisis te maken: een economische, een ecologische, een leiderschapscrisis en een identiteits- en globaliseringscrisis. Naast (of achter) economische problemen schuilen morele en culturele problemen. Zunderdorp roept op om ons gezamenlijk in het publieke debat te mengen. De situatie is ernstig genoeg. Er is moreel leiderschap nodig. En alleen door onze gezamenlijke waarden te expliciteren, kunnen we populisme, decadentie en fatalisme tegengaan.

Directeur van het Humanistisch Verbond Ineke de Vries constateert dat de actieradius van de eigen verantwoordelijk bijzonder klein lijkt te zijn geworden. 'Uit het laatste rapport van het CPB blijkt iets opvallends: We beoordelen onze eigen situatie als gunstig maar die van de wereld, het systeem en  het gedrag van andere mensen als ongunstig. De strekking is: de wereld valt uit elkaar, maar ik heb niets te klagen. Voor ons humanisten is het belangrijk het mens- en wereldbeeld dat daar achter ligt te onderzoeken. We zouden ons de vraag moeten stellen: Wat maakt ons gelukkig? Een antwoord op deze vraag is vooral belangrijk als je spreekt over Groen humanisme. Want daarin ligt voor ons humanisten zeker een taak.'
De Vries: 'We moeten beseffen dat duurzaam consumeren en produceren van groot belang is voor het menselijk geluk. Duidelijk is in ieder geval dat we momenteel op een ecologische 'ramkoers' zitten. Kun je ook prettig leven door anders te produceren en te consumeren? Als de heersende elites het niet doen, dan moeten wij zelf meer initiatief nemen.'

Over het algemeen worden KHV-conferenties beëindigd met een verwijzing naar de volgende bijeenkomst over twee jaar. Opvallend genoeg was iedereen er nu van overtuigd dat we tot een gezamenlijke analyse moeten komen en dat hiervoor snel een werkgroep moet worden ingesteld.
De urgentie wordt duidelijk gevoeld. Het Humanistisch Verbond houdt u op de hoogte van de laatste ontwikkelingen op dit terrein.

Door: Ineke de Vries (direteur HV) en Esther Wit (programma-medewerker Maatschappelijke discussie) 

Meer informatie?

De raad van kerken heeft ook een verslag geschreven. Het Humanistisch Verbond vindt de relatie tussen ethiek en economie belangrijk. Dit onderwerp stond dan ook centraal in de Socrateslezing op 28 november dit jaar. Lees ook het verslag van de KHV-conferentie van 2007.

Gepubliceerd:21-12-2009