Humanistisch Verbond interviewt winnaar Leo Polak-scriptieprijs over humanisme en mediawijsheid

Freek Zwanenberg heeft op 28 januari de Leo Polak-scriptieprijs ontvangen voor ‘Mediawijsheid op school’, het werkstuk waarmee hij afstudeerde aan de Universiteit voor Humanistiek. ‘Mijn grootste doel is om de leerlingen kritisch te laten reflecteren op hun digitale ik.'

Met het vak mediawijsheid leert Freek Zwanenberg middelbare schoolleerlingen om hun ‘digitale ik’ met een kritische bril te bekijken. Jongeren ontwikkelen door hun intensieve gebruik van nieuwe media een digitale identiteit – dat deel van de persoonlijkheid dat zich manifesteert op internet door middel van profielsites (zoals hyves), MSN, virtuele games en forums. In het vak mediawijsheid leren scholieren om digitale media vanuit verschillende invalshoeken en kritisch te bekijken. Zwanenberg: ‘Ik leer ze vragen stellen als: wie ben ik online? Waar liggen mijn persoonlijke grenzen bij de dingen die ik tegenkom in de virtuele wereld?’

Freek Zwanenberg studeerde in 2007 met zijn afstudeerscriptie ‘Mediawijsheid op school’ af aan de Universiteit voor Humanistiek. Inmiddels geeft hij het vak ‘mediawijsheid’ op de middelbare school waar zijn afstudeeronderzoek plaatsvond. De jury die Zwanenberg op 28 januari 2008 de Leo Polak-scriptieprijs toekent, noemt het onderzoek ‘vernieuwend en kwalitatief van hoog niveau’. Stichting Leo Polak stelt jaarlijks een prijs van duizend euro beschikbaar ter bekroning van een doctoraalscriptie over een onderwerp over persoonlijke zingeving of humanisering van de samenleving. De jury roemt Zwanenberg omdat hij ‘vanuit zingevend en humaniserend perspectief een relevant signaal aan de samenleving geeft met betrekking tot de zelfkritische morele ontwikkeling en opvoeding van kinderen’.

#8216;Belangrijk is dat mediawijsheid geen voorlichting is. Ik weet zelf nog hoe vervelend ik het in mijn schooltijd vond om met een wijzend vingertje te horen over bepaalde 'gevaarlijke' dingen’, schrijft Zwanenberg op zijn website. Dat betekent onder andere dat Zwanenberg ook ingaat op de positieve ontwikkelingen van de media, en niet alleen op omstreden onderwerpen zoals cyberpesten en pornografie.

Volgens Zwanenberg is er veel behoefte aan lessen mediawijsheid op scholen. ‘Ik geef voor de stichting MijnKindOnline ouderavonden door het hele land over jongeren, media en wat je 'internetopvoeding' zou kunnen noemen. Daarbij merk ik dat zowel bij leraren als ouders er een sterke behoefte is om meer te weten over de praktijken en invloed van digitale media, en dat zij ook graag willen dat hun kinderen daar op school les over krijgen.’

Is er voor humanisme – dat autonomie, kritische reflectie en vormingsonderwijs zo hoog in het vaandel heeft staan – een bijzondere rol weggelegd bij lessen mediawijsheid? ‘Het humanisme speelt geen expliciete rol bij het vak dat ik nu geef, want voor mijn leerlingen zou een humanistisch perspectief uit de lucht komen vallen. Maar impliciet speelt het humanisme voor mij zeker een rol. Ik heb niet voor niets mijn eerstegraads docentendiploma van het humanistisch vormingsonderwijs (hvo). Ik draag waarden uit zoals respect voor elkaar hebben, zaken van verschillende kanten bekijken, en met verwondering naar de rol van de media kijken. Mijn grootste doel is om leerlingen kritisch te laten reflecteren op hun digitale ik.’

Zouden humanisten, gezien het belang van kritische reflectie bij het ontwikkelen van digitale identiteit, de aangewezen partij zijn om mediawijsheid te doceren? Zwanenberg twijfelt. Humanisten blinken niet uit in 'know-how' over de invloed van technologiegebruik op menszijn. ‘In de zes jaar van mijn studie humanistiek is de enorme invloed van massamedia op onze identiteit nooit besproken. In die zin lijken humanisten niet zo geschikt om lessen mediawijsheid te geven. Aan de andere kant ligt het denken in veel verschillende perspectieven, dat nodig is bij dit onderwerp, wat mij betreft wel dichtbij het denken van humanisten. En met een hvo-diploma op zak en wat bijscholing zouden humanisten wellicht wel degelijk dit soort lessen kunnen geven.’

Zwanenberg is er in ieder geval van overtuigd dat hvo, dat zich sterk richt op persoon en identiteit, wel de juiste aanpak is bij het vak mediawijsheid. ‘Wat dat betreft ben ik ook elke dag weer blij dat ik de studie humanistiek heb gedaan. Niet alleen op theoretisch, maar ook op praktisch vlak ben ik een wijzer mens geworden, die zonder moeite de trage, lastige zingevingvragen uit het leven aan kan gaan.’

Gepubliceerd: 31-01-2008