Europees humanisme als basis voor Europese identiteit

Hoe kan het Europese humanistische beschavingsideaal een bijdrage leven aan de ontwikkeling van de Europese identiteit? Dat was de belangrijkste vraag op de vijfigste aflevering van de Nexus-conferentie die onder de titel ‘Identity please!’ op 14 juni 2008 plaatsvond in het muziekgebouw aan 't IJ in Amsterdam. Het Humanistisch Verbond sprak met oprichter-directeur van het Nexus-instituut en discussieleider Rob Riemen over de uitkomsten van het debat.

Wat was de achtergrond van deze conferentie?

Het Nexus Instituut in Tilburg is vanaf haar oprichting trouw aan het Europees humanisme als beschavingsideaal. Daarom willen we ook met de vijftigste aflevering van Nexus een bijdrage leveren aan de reflectie op de betekenis en reikwijdte van het Europees humanisme als modern beschavingsideaal en als culturele identiteit. Meer dan vijftig vermaarde intellectuelen (Todorov, Steiner, Habermas, Fukuyama en Scruton) schreven speciaal voor deze uitgave een essay waarin de relevantie van de belangrijkste Europese traditie onderzocht en getoetst wordt, in al haar verscheidenheid. De essays zijn gebundeld onder de titel Europees humanisme in fragmenten. Grammatica van een ongesproken taal. De essays vormden het uitgangspunt voor het debat.

Wat zijn volgens u de belangrijkste uitkomsten van het debat?

Een conclusie van het debat was dat Europa alleen maar kan bestaan als er één Europese identiteit is, die gevoed wordt door een Europees humanistisch beschavingsideaal.
De Amerikaanse filosoof Francis Fukuyama was daar somber over gestemd en denkt dat Europeanen op zoek moeten gaan naar gemeenschappelijke (niet-economische) ambities die een emotionele binding met Europa kunnen bewerkstellligen. Want binnen de EU wordt Europa eigenlijk alleen maar economisch geduid. Die identiteit kan alleen vorm krijgen door een beschavingsideaal dat gevoed wordt vanuit de rijke humanistische traditie. Ook de multiculturele samenleving kan alleen op die manier kans van slagen hebben, vindt Fukuyama. Het gevaar is dat als er niets gebeurt Europa uiteen zal vallen in kleinere, nationale of, erger nog, regionale identiteiten. Daarmee wordt het begrip Europa betekenisloos.

U behoort zelf tot de sceptici zeker wat het onderwijs betreft?

Ja, wie van de jonge mensen die van de universiteiten komen, weet iets van de Europese literaire humanistische traditie? Het onderwijs moet tegenwoordig toch vooral nuttig zijn. Op zijn best komen er mensen van de academie die een vak geleerd hebben. Daarmee kun je geen humanistisch beschavingsideaal hoog houden.

Welke drie essays zou elke humanist deze zomer moeten lezen?

Daar zou ik met mijn hart op mijn hand geen voorkeur over uit kunnen spreken.
Ik kan je wel mijn persoonlijke top-drie geven van werken die elke humanist zou moeten kennen. Dat is Socrates natuurlijk, omdat daarmee het humanisme begint. Nietzsche omdat onze tijd zonder Nietzsche helemaal niet begrepen kan worden en natuurlijk ook de laatste grote Europese humanist Thomas Mann.

Meer informatie

Op de website van Nexus vindt u achtergrondinformatie, berichten uit de pers en verslagen.
Cultuurfilosoof Rob Riemen heeft onlangs een boek gepubliceerd waar hij de klassieke humanistische geest en waarden verder onderzoekt: Nobility of Spirit: A Forgotten Ideal. - Rob Riemen. - Uitgever: Yale University Press. ISBN: 978-0-300-13690-6. Meer informatie vindt u op de website van het instituut.

Meer kijken, luisteren en lezen over het humanisme

lees verder in het dossier humanisme

Gepubliceerd: 09-07-2008