#8216;Zelfbeschikking is een morele plicht’: interview met Ton Vink

‘Zelfbeschikking is een morele plicht,’ zegt Ton Vink in een interview met het Humanistisch Verbond naar aanleiding van het verschijnen van zijn nieuwe boek. De schrijver, filosoof en counselor breekt in ‘Wordt vervolgd' een lans voor zelfbeschikking rond het eigen levenseinde, een onderwerp waaraan het Humanistisch Verbond dit jaar bijzondere aandacht besteedt in relatie tot chronisch psychiatrisch patiënten.

#8216;Het hoofdonderwerp van het boek is zelfbeschikking rond het eigen levenseinde’, zegt Ton Vink in een interview met het Humanistisch Verbond naar aanleiding van het verschijnen van ´Wordt vervolgd. Zelfbeschikking onder druk’. De schrijver, filosoof en counselor schrijft in zijn in februari verschenen boek over de jurisprudentie en maatschappelijke discussie op het gebied van euthanasie en hulp bij zelfdoding, zijn persoonlijke vervolging wegens hulp bij zelfdoding, en het morele belang van zelfbeschikking. ‘Het is geen toeval dat zelfbeschikking onder druk staat in een tijd die zich laat voorstaan op de terugkeer van de religie in de samenleving. Religie onderdrukt zelfbeschikking en individualiteit,’ meent Vink.

In ‘Wordt Vervolgd’ gaat Vink niet alleen in op het recht op zelfbeschikking rond het levenseinde, maar breekt hij vooral een lans voor een erkenning van een plícht tot zelfbeschikking. ‘Zelfbeschikking gaat hand in hand met verantwoordelijkheid. Omdat er nog zoveel weerstand bestaat tegen zelfbeschikking als iets waar een mens aanspraak op kan maken, ziet men onvoldoende hoe ver die verantwoordelijkheid zich kan uitstrekken. Daar waar het gaat om wezenlijke besluiten – over het geloofsleven, gezinsvorming en het eigen levenseinde – zouden individuen naar mijn idee wel eens verplícht kunnen zijn tot zelfbeschikking. Zo is een besluit tot levensbeëindiging veel te ernstig om aan een ander (zoals een arts) over te laten. Ik mag een ander daar niet mee belasten, het is mijn eigen verantwoordelijkheid.’

In 2008 besteedt het Humanistisch Verbond bijzondere aandacht aan zelfbeschikking rond het levenseinde bij chronisch psychiatrische patiënten. Het Humanistisch Verbond pleit voor het bespreekbaar maken van hun doodswens en van mogelijkheden tot hulp bij zelfdoding, zodat ook chronisch psychiatrische patiënten zelf kunnen kiezen als het gaat over (overleg en hulp ten aanzien van) het eigen levenseinde. Vink kent deze patiëntengroep vanuit zijn werk als counselor bij Stichting De Einder. In ‘Wordt Vervolgd’ bespreekt hij het geval van de vijfenveertigjarige Wanda, die haar leven beëindigt op grond van in haar ogen uitzichtloos en ondraaglijk psychisch lijden. Wanda’s psychische problemen en depressies gaan gepaard met hevige hoofdpijn en migraineaanvallen. Sinds haar vijftiende jaar heeft zij talloze behandelingen ondergaan en een breed spectrum aan diagnoses gekregen. Maar zonder resultaat.

#8216;Ik heb met Wanda over een periode van bijna een jaar gesprekken gevoerd. Haar ouders en haar zus waren hiervan op de hoogte en in de loop van ons contact heb ik ook met het hele gezin gesproken. Men wilde Wanda bij haar levensbeëindiging niet alleen laten en dat betekende natuurlijk, met het oog op justitie, voorzichtigheid en zorgvuldigheid.‘ Wanda organiseert haar levensbeëindiging in de ochtend, haar beste tijd. Op de bewuste dag komt haar familie bij haar en neemt ze haar medicijnen in. Ruim een half uur kan het gezin nog met haar spreken, daarna wordt spreken lastiger. Uiteindelijk overlijdt Wanda vlak na het middaguur, nadat haar slaap definitief diep is geworden. ‘Wanda’s moeder liet mij later weten dat de familie ondanks alle verdriet blij was dat op deze wijze aan de meer dan dertig jaar strijd voor Wanda een einde was gekomen.’

#8216;Tenzij er sprake zou zijn van ontoerekeningsvatbaarheid of wilsonbekwaamheid, is er geen reden waarom personen uit deze patiëntengroep niet zelf zouden kunnen of mogen beschikken over hun levenseinde,’ zegt Vink. ‘Ik heb zelf nog nooit meegemaakt dat een besluit tot levensbeëindiging lichtvaardig wordt genomen. Maar dan gaat het wel om besluiten waarover met familie en naasten, doorgaans over een langere periode, is gesproken. De officiële psychiatrie kan hier dramatisch tekort schieten.’

Meer kijken, luisteren en lezen

Op 29 mei organiseert het Humanistisch Verbond de eerste vertoning van de documentaire ‘Mag ik dood’ met daarbij een debat rond zelfbeschikking rond het levenseinde van chronisch psychiatrische patiënten. In het webdossier ‘Een waardig levenseinde’ is hierover - en over andere aspecten van het thema een waardig levenseinde - informatie te vinden.

Gepubliceerd: 03-03-2008